Αναταραχή στον... παράδεισο: Η Ταϊτή, τα νησιά Μαρκέσας και η UNESCO που άναψε φωτιές

 Ποια είναι τα πρώτα πράγματα που έρχονται στο μυαλό όταν διαβάζετε τις λέξεις «Ταϊτή» και «UNESCO»; Ωραίες εικόνες προφανώς, ανέμελοι τουρίστες σε τεράστιες παραλίες με λευκή άμμο, όμορφα κορίτσια και αγόρια με κολιέ φτιαγμένα από λουλούδια, προστατευόμενη πολιτιστική κληρονομιά, τέτοια.

🔎Κι όμως, τον τελευταίο καιρό ο συνδυασμός αυτών των λέξεων στην άλλη άκρη του κόσμου προκαλεί εντάσεις. Στον παράδεισο της Γαλλικής Πολυνησίας, στην άλλη άκρη του κόσμου, η σπίθα της έντασης, που άναψε τις φωνές για διαχωρισμό και αυτονομία, άναψε περισσότερο με μια απόφαση της UNESCO! Την απόφαση που ελήφθη μόλις πέρυσι (2024) και ανακήρυξε τα νησιά Μαρκέσας ως μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.

 🔎Έναν χρόνο μετά, η απόφαση αυτή μοιάζει σαν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι της αδικίας για τους περίπου 10.000 κατοίκους των νησιών. Οι οποίοι έφτασαν στο σημείο να κατηγορήσουν τους Ταϊτινούς ότι τους κρατούν στην αφάνεια και δεν αναδεικνύουν άλλα νησιά εκτός από το δικό τους, για να μην χάσουν το (πολύ) παραδάκι από τον τουρισμό!

🔎Μπερδευτήκατε; Ας το πάρουμε από την αρχή και να βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους.

🔎Στην ελληνική γεωγραφία, τα κράτη του Ειρηνικού στριμώχνονταν στις τελευταίες σελίδες των σχολικών βιβλίων και, πέρα από Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία, δεν μάθαινε κανείς τίποτα γι’ αυτά. Ακόμα και για τα ανεξάρτητα κράτη, πόσο μάλλον για τα εξαρτώμενα εδάφη από τις πρώην αποικιακές δυνάμεις.

🔎Ένα απ’ αυτά τα εξαρτώμενα εδάφη είναι η Γαλλική Πολυνησία. Την οποία εμείς τη γνωρίζουμε και σαν «Ταϊτή», από το όνομα του μεγαλύτερου νησιού. Πρώτη διευκρίνιση: Η Ταϊτή είναι μεν το μεγαλύτερο νησί, αλλά όχι και το μοναδικό. Υπάρχουν 121 κατοικημένα νησιά, τα οποία δεν είναι μεγάλα σε έκταση (όλα μαζί κάνουν μια… Εύβοια), αλλά εκτείνονται σε μια τεράστια έκταση 2.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων στο νότιο Ειρηνικό.

🔎Η Γαλλική Πολυνησία αποτελείται από πέντε βασικά «γκρουπ» νησιών (Αουστράλ, Γκαμπιέρ, Μαρκέσας, Τουαμότου και Νησιά της Εταιρείας), το καθένα από τα οποία αποτελεί μια «κοινότητα». Η μεγαλύτερη απ’ αυτές τις κοινότητες είναι τα «Νησιά της Εταιρείας» (Iles de Societe), που κατέχει το 45% της έκτασης και πάνω από το 80% του πληθυσμού. Μόνη της η Ταϊτή, το μεγαλύτερο από τα νησιά αυτού του γκρουπ, φιλοξενεί από μόνη της τους 190.000 από τους συνολικά 280.000 ανθρώπους που μένουν στα νησιά.

🔎Τα Νησιά Μαρκέσας αποτελούν μια ακόμα «κοινότητα» της Γαλλικής Πολυνησίας. Βρίσκονται πολύ μακριά από την Ταϊτή, περίπου 1.500 χλμ. βορειοδυτικά. Είναι ένα σύμπλεγμα 15 ηφαιστειογενών νησιών, που αποτελούν μεν την δεύτερη κοινότητα σε έκταση (λίγο περισσότερα από 1.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα), αλλά ο πληθυσμός τους μετά βίας περνάει τους 10.000 κατοίκους.

🔎Δεν ήταν πάντα έτσι. Για την ακρίβεια, τα νησιά Μαρκέσας επί αιώνες ήταν ο εμπορικός, πληθυσμιακός και πολιτιστικός «κόμβος» της περιοχής, πολύ μεγαλύτερος από την Ταϊτή.

🔎Τα νησιά αυτά κατοικήθηκαν για πρώτη φορά περίπου γύρω στο 1.000 μ.Χ. από πολυνησιακές φυλές, που έφτασαν εκεί με τα κανό τους. Οι Ευρωπαίοι τα είδαν πρώτη φορά το 1595. Ο Αλβάρο ντε Μεντάνια, αυτός ο τρομερός Ισπανός θαλασσοπόρος, τα κατέγραψε στο χάρτη, και τους έδωσε το όνομα του «χορηγού» του, αυτού που πλήρωνε για τα ταξίδια, του αντιβασιλέα του Περού Μαρκησίου του Κανιέτε (Marques de Canete). Δηλαδή τα ονόμασε «τα νησιά του Μαρκήσιου».

🔎Από τότε διάφοροι Ευρωπαίοι έκαναν αραιά και πού επισκέψεις στα νησιά. Και περιέγραψαν μια κοινωνία σε ακμή, με συνολικό πληθυσμό που ξεπερνούσε τους 100.000 κατοίκους, με εμπορικούς δεσμούς με πολύ μακρινά νησιά, με μεγάλες καλλιέργειες αρτόδεντρου, με σανταλόξυλα και πλούσια αλιεία.

🔎Μοιραία, οι επισκέψεις έγιναν περισσότερες. Από εμπόρους, τυχοδιώκτες και ιεραπόστολους μέχρι φαλαινοθηρικά που εφοδιάζονταν με προμήθειες. Οι Ευρωπαίοι, βέβαια, έφεραν και ασθένειες, ιλαρά και ευλογιά. Οι οποίες σταδιακά θέρισαν όλο τον πληθυσμό.

🔎Θεωρητικά, τα νησιά ήταν υπό ισπανική κυριαρχία, αλλά δεν είχε εγκατασταθεί κάποιος αντιπρόσωπος εκεί. Οι Γάλλοι, που αναπτύσσονταν συνεχώς στην περιοχή, βρήκαν την ευκαιρία και εκμεταλλεύθηκαν μια τοπική διαμάχη για να παρέμβουν και τελικά να βάλουν πόδι σε όλα τα νησιά από το 1842. Τοποθέτησαν μια μικρή φρουρά, αλλά τα εγκατέλειψαν όλα σε λίγα χρόνια, επειδή ο πληθυσμός πραγματικά αποδεκατιζόταν από τις ασθένειες.

🔎Το 1872, όταν η Γαλλία έκανε τα νησιά τμήμα της Γαλλικής Πολυνησίας, έγινε κανονική απογραφή στα νησιά και το αποτέλεσμά της ήταν φρικιαστικό: Μόλις 6.045 άνθρωποι! Ο πληθυσμός συνέχιζε να μειώνεται μέχρι το 1931, όπου καταγράφηκαν μόλις 2.283 κάτοικοι!

🔎Την ίδια ώρα, τα Νησιά της Εταιρείας και η Ταϊτή ανέβαινε τόσο σε σημασία, όσο και σε πληθυσμό. Έγινε, φυσικά, η πρωτεύουσα της περιοχής και ουσιαστικά έκανε ό,τι ήθελε σε όλα τα νησιά. Όταν άρχισαν, μάλιστα, να γίνονται εκλογές, όλα τα πόστα τα πήραν οι Ταϊτινοί.

🔎Τα νησιά Μαρκέσας, πάντως, απέκτησαν έναν πασίγνωστο κάτοικο: Ο Πολ Γκογκέν, ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους της γενιάς του, επισκέφθηκε την Ταϊτή για πρώτη φορά το 1890 κι έμεινε για κάποια χρόνια στην Παπεετέ, την πρωτεύουσα του νησιού. Αποφάσισε, όμως, να εγκατασταθεί στα απομονωμένα νησιά Μαρκέσας, επειδή εκεί βρήκε την «αυθεντική» πολυνησιακή κουλτούρα. Εκεί πέθανε, το 1903. Οι κάτοικοι των Μαρκέσας το επικαλούνται αυτό ακόμα και σήμερα. Ότι ο δικός τους πολιτισμός είναι αναλλοίωτος, ενώ των Ταϊτινών πλέον έχει επηρεαστεί πολύ από τους Γάλλους.

🔎Περιττό να αναφέρουμε ότι οι διαφορές μεταξύ των δύο είναι πολύ σημαντικές. Όχι μόνο στη γλώσσα, αλλά και στα έθιμα. Οι κάτοικοι των Μαρκέσας ήταν πολύ πιο επιθετικοί στους Ευρωπαίους, με ιστορικό και ανθρωποθυσιών και κανιβαλισμού (!), ενώ οι Ταϊτινοί ήταν πιο ήπιοι στις εκδηλώσεις του, ειδικά με τους Ευρωπαίους. Οπότε οι Ταϊτινοί έγιναν οι αγαπημένοι των Γάλλων και οι ευνοούμενοί τους, όσον αφορά τις διοικητικές θέσεις.

🔎Αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο η Γαλλική Πολυνησία έγινε «υπερπόντιο έδαφος» της Γαλλίας και όλοι οι κάτοικοί της απέκτησαν τη γαλλική υπηκοότητα. Αυτή η σχέση με τη Γαλλία τους βοήθησε να αναπτυχθούν περισσότερο από τα άλλα νησιά της Πολυνησίας και κυρίως να αναπτύξουν τον τουρισμό τους, αρχικά από τη μητρόπολη και μετά από την Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική και την Αυστραλία.

🔎Οι παραλίες της Ταϊτής και κυρίως το νησί Μπόρα-Μπόρα ταυτίστηκαν με τον παράδεισο επί της γης: Λευκή άμμος, ανεμελιά, ήλιος και σταθερή θερμοκρασία σχεδόν όλο το χρόνο. Γι’ αυτό και υπήρξε σοβαρή τουριστική ανάπτυξη, με ξενοδοχεία και άλλες υπηρεσίες. Όλα αυτά μετά το 1977, όταν και η Γαλλική Πολυνησία απέκτησε εσωτερική αυτονομία.

🔎Όλο αυτό το διάστημα της ανάπτυξης, τα νησιά Μαρκέσας παρέμειναν στο περιθώριο, σχεδόν απομονωμένα. Δεν επιλέχθηκαν, βέβαια, για να γίνουν εκεί πυρηνικές δοκιμές (όπως άλλα νησιά της περιοχής), όμως δεν έγινε σχεδόν καμία σοβαρή επένδυση εκεί. Ο πληθυσμός κάπως αυξήθηκε, αλλά πολλοί νέοι φεύγουν ακόμα και σήμερα για καλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες, είτε για την Ταϊτή, είτε ακόμα και για τη Γαλλία.

🔎Αυτό που δεν μπόρεσαν να χωνέψουν εύκολα οι κάτοικοι των Μαρκέσας είναι το πολιτιστικό τους «καπέλωμα» από τους Ταϊτινούς. Υπήρξε έντονη διαμαρτυρία όταν η τοπική κυβέρνηση αποφάσισε πως μαζί με τη γαλλική, επίσημη γλώσσα της περιοχής θα γινόταν πλέον και η ταϊτινή και θα διδασκόταν στα σχολεία. Οι Μαρκέσιοι αρνήθηκαν να στείλουν τα παιδιά τους να μάθουν μια άλλη γλώσσα εκτός από γαλλικά.

🔎Η γλώσσα των Μαρκέσας αναγνωρίστηκε τελικά ως «επίσημη περιφερειακή», αλλά διδάσκεται ως προαιρετικό μάθημα. Η ταϊτινή συνεχίζει να είναι επίσημη της περιοχής.

🔎Επί πολλά χρόνια υπήρξαν φωνές για αλλαγή. Για μια διαφορετική σχέση, δηλαδή, των νησιών με τη Γαλλία, που δεν θα περνάει από τη διοίκηση της Γαλλικής Πολυνησίας. Η τάση αυτή, βέβαια, ήταν πάντα μειοψηφία.

🔎Οι φωνές, όμως, φούντωσαν μετά την 46^η συνεδρίαση της επιτροπής της UNESCO που αναδεικνύει τα «μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς», τον Ιούλιο του 2024. Όλο το σύμπλεγμα των νησιών συμπεριλήφθηκε στα «μνημεία» και οι κάτοικοι, μετά τους «ηθικούς» τους πανηγυρισμούς, θεώρησαν ότι ανοιγόταν μια νέα ζωή μπροστά τους, γεμάτη τουριστική ανάπτυξη.

🔎Σ’ αυτόν τον χρόνο που μεσολάβησε τίποτα δεν άλλαξε. Τα νησιά Μαρκέσας δέχονται λιγότερο από το 2% της τουριστικής κίνησης της Ταϊτής. Σ’ αυτούς που επισκέπτονται την Ταϊτή υπάρχει η δυνατότητα μιας κρουαζιέρας με μικρά πλοία, διάρκειας μιας εβδομάδας το πολύ, στην οποία θα γνωρίσουν τα περισσότερα νησιά.

🔎Το θέμα, βέβαια, είναι κι ο τρόπος που διαφημίζονται τα νησιά. Στις ταξιδιωτικές μπροσούρες το ταξίδι αυτό χαρακτηρίζεται «περιπέτεια» κι αναφέρονται διάφορα, όπως π.χ. ότι η θάλασσα συχνά εκεί είναι ταραγμένη και ότι οι κάτοικοι παλαιότερα ήταν κανίβαλοι! Ενώ και στα νησιά Μαρκέσας υπάρχουν εξαιρετικές παραλίες και κλίμα ηρεμίας, ιδανικό για ξένοιαστες διακοπές.

🔎Αυτή η στάση της επίσημης κυβέρνησης της Ταϊτής ερμηνεύεται στα νησιά Μαρκέσας ως συμφεροντολογική, ου μην και… ζηλόφθονη. To 2017 ένα νησί νότια της Ταϊτής είχε ανακηρυχθεί επίσης μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς κι αμέσως υπήρξε έντονη τουριστική ανάπτυξη εκεί, με αποτέλεσμα ο πληθυσμός της περιοχής σχεδόν να διπλασιαστεί μέσα σε μια πενταετία.

🔎Ακόμα και στον… παράδεισο, λοιπόν, υπάρχουν προβλήματα. Οι Μαρκέσιοι ετοιμάζονται, πλέον, να ζητήσουν την αυτονόμησή τους από τη Γαλλική Πολυνησία. Να μην αποτελούν δηλαδή διοικητικό κομμάτι της περιοχής αυτής, αλλά να γίνουν ένα άλλο κομμάτι της Γαλλίας.

🔎Στην προσπάθειά τους αυτή έχουν δύο πλεονεκτήματα. Τo πρώτο είναι το… δεδικασμένο. Έχει συμβεί κάτι παρόμοιο, δηλαδή ένα κομμάτι μικρό ενός υπερπόντιου εδάφους να χωριστεί και να αποτελέσει αυτόνομο κομμάτι, πάντα εξαρτώμενο από τη Γαλλία. Το 2003 ένα μικρό νησάκι της Καραϊβικής, που ονομάζεται Άγιος Βαρθολομαίος (St.Bartelemy) διοργάνωσε δημοψήφισμα και πέτυχε το χωρισμό του από το γαλλικό διαμέρισμα της Γουαδελούπης, του οποίου αποτελούσε μέρος.

🔎Το δεύτερο είναι η ίδια η συμπεριφορά της Ταϊτής. Στο νησί αυτό υπάρχει εδώ και πολλά χρόνια μια διάθεση ανεξαρτητοποίησης, την οποία η γαλλική διοίκηση προσπαθεί να ηρεμήσει προσφέροντας όλο και περισσότερη αυτονομία. Για τα συμφέροντα της Γαλλίας στον Ειρηνικό η Γαλλική Πολυνησία είναι κομβικό κομμάτι.

🔎Στις τελευταίες τοπικές εκλογές του 2021 αναδείχτηκε μια κυβέρνηση που έχει ψηλά το ζήτημα της ανεξαρτησίας και πιέζει για δεσμεύσεις των Γάλλων για δημοψηφίσματα και ημερομηνίες. Αν η πίεση αυξηθεί, τα νησιά Μαρκέσας μπορεί να αποτελέσουν… αντίβαρο. Οι κάτοικοί τους, δηλαδή, να ζητήσουν να χωριστούν από την Γαλλική Πολυνησία για να παραμείνουν ούτως ή άλλως μέρος της Γαλλίας, ανεξάρτητα με το τι θα αποφασίσουν οι Ταϊτινοί.

Σεν Πιέρ-Μικελόν: Ούτε οι Γάλλοι δεν ξέρουν πού βρίσκονται!

 

Όσοι παρακολουθούν την διεθνή επικαιρότητα, ασφαλώς θα έχουν παρατηρήσει πως ο πολιτικός ηγέτης που φωνάζει περισσότερο για τον «επεκτατισμό» του Ντόναλντ Τραμπ σε Καναδά, Παναμά και Γροιλανδία είναι ο Εμανουέλ Μακρόν. Φυσικά είναι «προνόμιο» ενός ισχυρού κράτους, άλλοτε μεγάλης αποικιακής δύναμης, να τοποθετείται σε όλα τα μεγάλα θέματα. Αλλά με τη στάση του ο Μακρόν υπερασπίζεται εθνικό έδαφος!

🔎Παραξενευτήκατε; Ποια σχέση μπορεί να’ χει πια η Γαλλία με τα γεωπολιτικά του βόρειου κομματιού της Αμερικής; Κι όμως, έχει σχέση και είναι άμεση. Οκτώ μικρά νησάκια, ένα αρχιπέλαγος λίγο έξω από τις ανατολικές ακτές του Καναδά, το τελευταίο κατάλοιπο της γαλλικής αποικιακής αυτοκρατορίας στη Βόρεια Αμερική. Και το όνομά του, Σεν Πιέρ και Μικελόν. Το όνομα των δύο κατοικημένων νησιών.

🔎Αν δεν τα γνωρίζετε αυτά τα νησάκια, που αποτελούν επίσημο γαλλικό έδαφος και αναπόσπαστο κομμάτι της Γαλλικής Δημοκρατίας, μην στενοχωριέστε. Ούτε η συντριπτική πλειοψηφία των Γάλλων μπορεί να τα τοποθετήσει στο χάρτη, παρ’ ότι οι περισσότεροι «κάτι έχουν ακούσει» γι’ αυτά!

🔎Ένα τηλεοπτικό ρεπορτάζ του France 2 ανέδειξε το θέμα. Ο ρεπόρτερ βγήκε στους δρόμους του Παρισιού μ’ έναν παγκόσμιο χάρτη και ζήτησε από τους περαστικούς, Γάλλους υπηκόους, να του υποδείξουν πού βρίσκονται τα υπερπόντια εδάφη της Γαλλίας, με ακτίνα απόκλισης περίπου 200 χλμ.. Κι ενώ οι περισσότεροι μπορούσαν να δείξουν (στο περίπου, βέβαια) πού βρίσκεται η Γουαδελούπη, η Ρεϊνιόν ή ακόμα και η Νέα Καληδονία και η Ταϊτή, στο Σεν Πιέρ και Μικελόν απέτυχε το 78%!

🔎Τα νησιά, όπως αναφέραμε, έχουν πολύ μικρή έκταση. Όλα μαζί αθροίζουν 242 τ.χλμ., δηλαδή περίπου όσο είναι η Λήμνος. Και από πληθυσμό… Η τελευταία απογραφή έδειξε μόλις 5.800 κατοίκους. Είναι η μικρότερη “collectivite” του γαλλικού κράτους. Ένα κομμάτι Γαλλίας που βρίσκεται εκεί περισσότερο για τη θάλασσά του, παρά για τη γη του.

🔎Λίγα λόγια για το όνομα. Εντάξει, το Σεν Πιέρ βγάζει μάτι ότι είναι γαλλικό, σημαίνει βέβαια «Άγιος Πέτρος». Το Μικελόν, όμως; Για να βρούμε την απάντηση πρέπει να ταξιδέψουμε στα νοτιοδυτικά της Γαλλίας, στις γαλλικές περιοχές της Χώρας των Βάσκων. Εκεί τους Μιχάληδες δεν τους λένε Μισέλ, αλλά Μικέλ. Και το «Μικελόν» είναι ένα υπερθετικό υποκοριστικό, δηλαδή σημαίνει «Μιχαλάρας» στη βασκική γλώσσα.

🔎Ποια σχέση έχουν οι Βάσκοι με τα νησιά αυτά; Πολύ μεγάλη, όπως θα δούμε. Βρέθηκαν ίχνη από παρουσία ινδιάνικων φυλών στα νησιά, αλλά το 1520, όταν ο Πορτογάλος θαλασσοπόρος Ζοάο Αλβάρες Φαγκούντες τα ανακάλυψε και τα έβαλε πρώτη φορά στο χάρτη, τα ονόμασε «Νησιά των 11.000 Παρθένων»! Την ημερομηνία δηλαδή (21 Οκτωβρίου) που η ρωμαιοκαθολική εκκλησία τιμά τη μνήμη της Αγίας Ούρσουλας και των 11.000 παρθένων της.

🔎Λίγα χρόνια αργότερα, το 1536, ο Ζακ Καρτιέ, αυτός ο μεγάλος Γάλλος θαλασσοπόρος που έθεσε τις βάσεις για τη μεγάλη γαλλική αυτοκρατορία στη βόρεια Αμερική (που αργότερα ονομάστηκε «Νέα Γαλλία») αποβιβάστηκε στα νησιά και τα «κατέκτησε» στο όνομα της Γαλλίας. Δεν βρήκε κανέναν κάτοικο επάνω.

🔎Ουδείς ασχολήθηκε με τα νησιά αυτά. Το 1691, στην πρώιμη απογραφή που έγινε, βρέθηκαν μόλις 22 άνθρωποι, κυρίως άποικοι ψαράδες που’ χαν μεταναστεύσει από τη Γαλλία, τις περιοχές των Βάσκων, τη Βρετάνη και τη Νορμανδία.

🔎Το 1713 με τη Συνθήκη της Ουτρέχτης οι Γάλλοι μεταβίβασαν τα νησιά στη Βρετανία. Ακριβώς μισό αιώνα αργότερα, το 1763, μετά τη λήξη του Επταετούς Πολέμου και τη συνθήκη του Παρισιού, η Γαλλία παραχώρησε όλες τις χερσαίες αποικίες της στο σημερινό Καναδά στη Βρετανία, αλλά παραδόξως ζήτησε πίσω αυτά τα νησάκια, όπως και «αλιευτικά προνόμια» για τους γαλλικής καταγωγής ψαράδες που είχαν εγκατασταθεί από πολλές δεκαετίες στα γύρω παράλια, κυρίως στα νησιά Νιουφάουντλαντ και Πρίγκιπα Εδουάρδου (που αμφότερα σήμερα είναι μέρη του Καναδά).

🔎Οι Βρετανοί, παραδόξως, δέχτηκαν! Κι έτσι τα νησιά επέστρεψαν σε γαλλική διοίκηση, υπό τον όρο, όμως, να μην εξοπλιστούν, ούτε να φιλοξενήσουν στρατιωτικές ναυτικές βάσεις. Κι αυτό, διότι αν δείτε στο χάρτη τα νησιά βρίσκονται σε σπουδαίο γεωπολιτικό σημείο, ελέγχουν την είσοδο του κόλπου του Αγίου Λαυρεντίου, που οδηγεί στη μεγάλη ποτάμια οδό προς τις μεγάλες καναδικές πόλεις και, μέσω των καναλιών που δημιουργήθηκαν αργότερα, στην περιοχή των Μεγάλων Λιμνών.

🔎Σε κάθε πόλεμο που ξεσπούσε μεταξύ Βρετανίας και Γαλλίας από τότε, τα νησιά δέχονταν επίθεση και τα κατακτούσε πότε ο ένας, πότε ο άλλος. Η Συνθήκη του Παρισιού το 1814 έλυσε αυτό το αλισβερίσι, κατακυρώνοντας τα νησιά στη Γαλλία. Κι αμέσως ξεκίνησε μια προσπάθεια να μεταφερθούν εκεί οικογένειες ψαράδων από τις παραδοσιακές αλιευτικές περιοχές της Γαλλίας. Έτσι κι έγινε.

🔎Οι άνθρωποι εκεί ασχολήθηκαν κυρίως με το ψάρεμα μπακαλιάρου, που αφθονεί σ’ εκείνα τα νερά. Αυτή παραμένει μέχρι και σήμερα η κύρια ασχολία. Οι μπακαλιάροι από την περιοχή είναι διάσημοι στα γαλλικά σούπερ μάρκετ, προτιμώνται από τους άλλους «εισαγόμενους» του Βόρειου Ατλαντικού.

🔎Τα νησιά, βέβαια, ούτε αναπτύχθηκαν πολύ, ούτε και προσέλκυσαν πολύ πληθυσμό. Τις εποχές που το ψάρεμα δεν πήγαινε καλά γνώρισαν μέχρι και πείνα, και το γαλλικό κράτος ανέλαβε να τα εφοδιάζει με τρόφιμα.

🔎Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος αναφέρεται ακόμα και σήμερα ως συνολικό τραύμα. Διότι οι άνδρες κάτοικοι, ως Γάλλοι υπήκοοι, κλήθηκαν να υπηρετήσουν στο γαλλικό στρατό. Συνολικά 400 παλικάρια, το 10% του συνολικού πληθυσμού εκείνης της εποχής, πήραν τα τουφέκια για τη γαλλική μητρόπολη. Οι 100 δεν γύρισαν πίσω. Αυτό το φρικιαστικό ποσοστό 25% σε απώλειες είναι μακράν το μεγαλύτερο που έχει καταγραφεί σε «εκστρατευτικό σώμα» μιας τότε γαλλικής αποικίας στον πόλεμο.

🔎Η «χρυσή εποχή» για τα νησιά ήταν η δεκαετία του 1920 κι αυτή χάρη στο… λαθρεμπόριο. Η ποτοαπαγόρευση που είχε επιβληθεί στις ΗΠΑ οδήγησε πολλούς λαθρέμπορους να κάνουν ορμητήριο τα νησιά αυτά (στα οποία δεν ίσχυαν περιορισμοί) και να εγκαταστήσουν ένα διαρκές κοντραμπάντο με τις κοντινές αμερικανικές ακτές.

🔎Οι Νιου Γιορκ Τάιμς σε ρεπορτάζ τους το 1931 ανέφεραν ότι τα νησιά αυτά, που είναι ζήτημα αν είχαν 5.000 πληθυσμό τότε, εισήγαγαν νομίμως πάνω από 6,8 εκατομμύρια λίτρα αλκοόλ! Το οποίο, λέει, καταναλώθηκε επί τόπου! Φυσικά κάτι τέτοιο δεν έγινε, αφού τα ποτά έπαιρναν τον παράνομο δρόμο για τις ΗΠΑ.

🔎Και στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο έγινε κουβέντα για τα νησιά αυτά. Οι Γερμανοί που είχαν κατακτήσει τη Γαλλία τοποθέτησαν φιλικό σ’ αυτούς διοικητή στα νησιά και σκόπευαν να φτιάξουν μεγάλες ραδιοτηλεοπτικές βάσεις, με τις οποίες θα κατασκόπευαν τις επικοινωνίες των ΗΠΑ.

🔎Δεν πρόλαβαν. Οι δυνάμεις της «Ελεύθερης Γαλλίας» του στρατηγού Ντε Γκωλ επιτέθηκαν στα νησιά και έδιωξαν τους φιλο-Γερμανούς. Έγινε και δημοψήφισμα, στο οποίο το 98% των κατοίκων τάχθηκε υπέρ του Ντε Γκωλ. Έτσι ξεκίνησε μια μακρά γκωλική παράδοση, που διατηρείται ακόμα και σήμερα. Τα 15 από τα 19 μέλη του τοπικού συμβουλίου ανήκουν στο κεντροδεξιό κόμμα. Φυσικά αυτό εκπροσωπεί και ο μοναδικός βουλευτής που στέλνουν στη Γαλλική Εθνοσυνέλευση.

🔎Οι Γάλλοι έχουν προσπαθήσει τα τελευταία χρόνια να μικρύνουν την εξάρτηση της οικονομίας των νησιών από το ψάρεμα, όμως τα πράγματα δεν είναι εύκολα. Για τη Γαλλία πιο πολύτιμη είναι η ΑΟΖ που ελέγχουν τα νησιά (η οποία είναι σχεδόν… κάθετη και εκτείνεται στα 370 χλμ. προς το νότο) παρά το έδαφός τους. Έχουν γίνει έρευνες για πετρέλαιο και φυσικό αέριο, χωρίς ακόμα να έχουν ανακοινωθεί τα αποτελέσματα.

🔎Ο τουρισμός είναι ένα ανοιχτό ζήτημα. Τα νησιά βρίσκονται πολύ κοντά στον Καναδά, οπότε είναι σχετικά εύκολο να μεταβεί κανείς εκεί με φέρι-μπόουτ. Αλλά προσελκύουν λίγο τουρισμό (κάτι περισσότεροι από 10.000 τουρίστες το 2024), κυρίως ανθρώπους που θέλουν να ταξιδέψουν στο παρελθόν. Αυτά τα ήσυχα τοπία με τα ψαράδικα καϊκια και τα σπίτια με κεραμίδια είναι ό,τι καλύτερο έχουν να προσφέρουν.

🔎Ένα ισχυρό «σπρώξιμο» στην οικονομία των νησιών αυτών αναμένεται να δώσει μια τηλεοπτική σειρά, που προβάλλεται τους τελευταίους μήνες στην καναδική τηλεόραση. Η σειρά είναι αστυνομική, λέγεται «Σεν Πιέρ» και πρωταγωνιστής είναι ο διάσημος Καναδός ηθοποιός Άλαν Χοκό. Έχουν παιχτεί τα 5 από τα 9 επεισόδια και ήδη η τουριστική κίνηση στα νησιά αυξάνεται.

Ανδόρα: Ξεχασμένες κοιλάδες, πρίγκιπας Μακρόν και… χόκεϊ με πατίνια

Με το που ξεκινάς να ψάχνεις για την Ανδόρα είναι σα να κάνεις μια βουτιά στην ιστορία: Κόμητες, επίσκοποι, φέουδα, ένας κόσμος ξεχασμένος στο Μεσαίωνα, σε μια Ευρώπη η οποία ήταν χωρισμένη σε μικρά κομματάκια, που τα διοικούσαν (και τα εκμεταλλεύονταν) ευγενείς.

🔎 Τέτοια ιστορικά και γεωγραφικά «πισωγυρίσματα» βρίσκονται διάσπαρτα στην ήπειρό μας: Από το Μονακό ως το Λιχτενστάιν και από το Σαν Μαρίνο ως την Ανδόρα, τέτοια «μικροκράτη» που θυμίζουν τις παλαιότερες εποχές στην Ευρώπη επιβίωσαν μέχρι τις ημέρες μας. Πώς κι έγινε αυτό με την Ανδόρα; Πώς και δεν την «κατάπιαν» είτε η Γαλλία, είτε η Ισπανία, τα μεγάλα κράτη που συνορεύει; Η απάντηση βρίσκεται σ’ ένα κράμα γεωπολιτικής ισορροπίας και… αδιαφορίας.

🔎 Η Ανδόρα είναι μια μικρή περιοχή 468 τ.χλμ. Φανταστείτε μια έκταση ελάχιστα μικρότερη από το δικό μας νησί της Λήμνου. Τελείως διαφορετικό, βέβαια. Σκαρφαλωμένη στα Πυρηναία, η Ανδόρα έχει μέσο ύψος κοντά 2.000 μέτρα! Το χαμηλότερο σημείο της είναι 840 μέτεα και το ψηλότερο 2.924, περίπου όσο και η κορυφή του Ολύμπου. Ανάμεσα στα πανύψηλα βουνά βρίσκονται και οι τρεις κοιλάδες, αποκομμένες από την υπόλοιπη περιοχή των Πυρηναίων, όπου βρίσκονται μαζεμένοι οι περίπου 80.000 μόνιμοι κάτοικοι της Ανδόρας.

🔎 Πληθυσμός μικρός στο χαρτί, αλλά μεγάλος στο… μάτι. Η βασική εικόνα που έχει κάποιος όταν επισκέπτεται την Ανδόρα, σχεδόν όλες τις περιοχές του χρόνου, είναι ο συνωστισμός. Και πώς να μην γίνεται αυτό, όταν η χώρα υποδέχεται πάνω από 10,2 εκατομμύρια τουρίστες κάθε χρόνο; Σα να πήγαιναν, δηλαδή, κάθε χρόνο όλοι οι Έλληνες στη Λήμνο.

🔎 Αυτοί οι τουρίστες εντυπωσιάζονται από το τοπίο, τα χειμερινά σπορ, αλλά και τα αφορολόγητα είδη για τις αγορές τους. Ένα από τα μεγαλύτερα κίνητρα για να μείνει η Ανδόρα στο καθεστώς αυτό και να μην «απορροφηθεί» από τα μεγάλα γειτονικά της κράτη.

🔎 Για να βρει κανείς «Ανδόρα» στην ιστορία πρέπει να πάει στον 9^ο αιώνα μ.Χ. Ως τότε υπήρχε μια φυλή, οι Ανδοσίνοι, που κατοικούσαν σ’ αυτές τις κοιλάδες και τα είχαν βάλει με τον Αννίβα, όταν ο Καρχηδόνιος στρατηγός με τους ελέφαντές του είχε βαλθεί να κατακτήσει την Ευρώπη. Να είναι από τους Ανδοσίνους το όνομα Ανδόρα; Να είναι από τις βασκικές λέξεις «χάντια» και «ουρ», που αν τις βάλεις μαζί σημαίνει πολύ νερό; Να’ ναι από το αραβικό «αντ-ντάρα» που σημαίνει κοιλάδα ανάμεσα σε βουνά; Η ιστορία δεν έχει αποφασίσει ακόμη.

🔎 Αν ρωτήσετε τους ντόπιους, θα σας πουν μια ιστορία. Ο Καρλομάγνος, αυτός ο μέγας βασιλιάς της Ευρώπης, που θεωρούν ότι ίδρυσε και τη δική τους πατρίδα, λένε ότι ονόμασε την περιοχή Εντόρ, από την βιβλική πόλη της γης Χαναάν στην Παλαιά Διαθήκη. Τον Καρλομάγνο τον αναφέρουν ακόμα και σήμερα οι Ανδορανοί, άλλωστε και ο εθνικός τους ύμνος ονομάζεται El Gran Carlemany, ο Μεγάλος Καρλομάγνος.

🔎 Η περιοχή ακολουθούσε την τύχη των γειτονικών της περιοχών της Ιβηρικής, και συγκεκριμένα της Καταλωνίας. Εκκλησιαστικά υπαγόταν στην επισκοπή της πόλης Ουργκέλ, που βρίσκεται κοντά της, στη σημερινή Καταλωνία. Το 988 μ.Χ. έγινε το πρώτο βήμα για την αυτονόμησή της, καθώς ο τότε κόμης της Ουργκέλ μεταβίβασε τη διοίκηση των κοιλάδων της Ανδόρας στον επίσκοπο.

🔎 Γιατί το έκανε αυτό; Επισήμως άγνωστο. Ανεπισήμως, ακούγονται πολλά για την ερωτική ζωή του κόμη Μπορέλ (ο οποίος είχε στην κατοχή του όλη τη σημερινή βόρεια Καταλωνία, την οποία μοίρασε στους γιους του) και ο επίσκοπος, που τα είχε μάθει όλα, έλαβε την Ανδόρα ως «δώρο» για να σιωπήσει. Ποιος να ξέρει…

🔎 Βεβαίως επειδή οι εποχές και τα πρόσωπα αλλάζουν, έναν αιώνα αργότερα ο τότε κόμης της Ουργκέλ διεκδίκησε πάλι τις κοιλάδες της Ανδόρας από τον τότε επίσκοπο. Ο ιερωμένος, που δεν είχε φυσικά δικό του στρατό, ούτε στήριξη, ζήτησε τη βοήθεια του άρχοντα του Καμποέτ (σημερινό Καμπό, μια μικρή πόλη στην επαρχία Γέιδα της Καταλωνίας) για να διατηρήσει τα κεκτημένα του.

🔎 Ο άρχοντας, φυσικά, δέχτηκε, κι έτσι ξεκίνησε μια «δυαρχία», εκκλησιαστική και πολιτική. Η οποία σφραγίστηκε με συνθήκη το 1095. Η εγγονή του τότε άρχοντα παντρεύτηκε τον κόμη της πόλης Φουά, στη σημερινή γαλλική πλευρά των συνόρων, κι έτσι η «πολιτική» διοίκηση πέρασε τα Πυρηναία προς το βορρά. Ο εκάστοτε κόμης του Φουά όφειλε υποταγή στον Γάλλο βασιλιά.

🔎 Μοιραίο ήταν, βέβαια, κάποια στιγμή να ξεκινήσουν οι τριβές μεταξύ των δύο, του επισκόπου της Ουργκέλ και του κόμη της Φουά, για το ποιος ήταν το μεγάλο αφεντικό στην περιοχή. Κάποια στιγμή πήγαν να πάρουν και τα όπλα ο ένας εναντίον του άλλου. Το 1278, μετά από παρέμβαση του βασιλιά της Αραγωνίας, το καθεστώς επικυρώθηκε: Οι δύο επίσημοι, ο επίσκοπος και ο κόμης, ανακηρύχθηκαν «πρίγκιπες». Για την ακρίβεια, «συνπρίγκιπες»! Έτσι αναφέρονται ακόμα και σήμερα, co-princes.

🔎 Φυσικά, μετά τη Γαλλική Επανάσταση και την κατάργηση όλων των τίτλων ευγένειας στη Γαλλία και των όποιων φέουδων, ο τίτλος του «συμπρίγκιπα» πηγαίνει στον εκάστοτε αρχηγό του γαλλικού κράτους. Αυτό ισχύει μέχρι σήμερα. Έτσι, λοιπόν, ο Εμανουέλ Μακρόν εκτός από πρόεδρος της Γαλλίας είναι και «συμπρίγκιπας» της Ανδόρας!

🔎 Αυτή είναι η παραδοξότητα της Ανδόρας. Ενός πριγκιπάτου που στην ουσία δεν έχει πρίγκιπα. Δύο έχει, αλλά μόνο κατ’ όνομα. Ούτε ο επίσκοπος της Ουργκέλ, ούτε και ο Γάλλος πρόεδρος, όποιος κι αν είναι, ασχολούνται με τα της Ανδόρας. Κι αυτή η απομόνωση, βέβαια, τη βοήθησε να μείνει στο χάρτη και να μην την καταπιούν οι γείτονές της.

🔎 Έγιναν, βέβαια, τέτοιες προσπάθειες στο πέρασμα των αιώνων. Αλλά τελικά όλες υποχωρούσαν. Ο φόβος των Ισπανών μήπως ερεθίσουν τη Γαλλία, αλλά και των πολιτικών μήπως ερεθίσουν την καθολική εκκλησία, τους έβαλε όλους να ισορροπούν. Και τελικά να αφήσουν τις κοιλάδες αυτές στην ησυχία τους. Κανέναν δεν ενοχλούσαν, άλλωστε.

🔎 Το 1866 η Ανδόρα απέκτησε για πρώτη φορά εκλεγμένη τοπική κυβέρνηση. Ψήφισαν τότε μόνο «οι αρχηγοί των οικογενειών», δηλαδή ένας από κάθε οικογένεια! Και βγήκε ένα 24μελές συμβούλιο. Αυτό αποφάσισε το σχήμα της σημαίας της χώρας, το οποίο είναι ένας συνδυασμός της σημαίας της Γαλλίας (το μπλε αριστερά και το κόκκινο δεξιά) και της Ισπανίας (το κίτρινο με τον θυρεό στον κέντρο).

🔎 Τότε ξεκίνησε και η τουριστική βιομηχανία της Ανδόρας. Με κάποια ξενοδοχεία και σπα για τους πλούσιους Ευρωπαίους, που εξελίχθηκαν αργότερα σε χιονοδρομικά κέντρα και υπερσύγχρονες μονάδες. Οι ντόπιοι, εκμεταλλευόμενοι το ιδιαίτερο καθεστώς της περιοχής, μπορούσαν να εισάγουν αφορολόγητα είδη, τα οποία ήταν πολύ φθηνότερα από Γαλλία και Ιταλία, οπότε πολλοί πήγαιναν εκεί για να κάνουν και τα ψώνια τους, κυρίως σε είδη πολυτελείας, κοσμήματα, πολύτιμους λίθους κτλ. Αυτός ο «καταναλωτικός» τουρισμός υπάρχει ακόμα και σήμερα.

🔎 Οι «συμπρίγκιπες» δέχτηκαν αυτή την ανάπτυξη χωρίς να επέμβουν. Ένα πράγμα μόνο απαγόρεψαν τότε: Το τζόγο. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σε αντίθεση με άλλους φορολογικούς παράδεισους, η Ανδόρα άργησε πολύ να αποκτήσει το δικό της καζίνο. Ένα και μοναδικό λειτουργεί ακόμα και σήμερα, και είναι απολύτως ελεγχόμενο από το κράτος.

🔎 Το 1900 οι κοιλάδες είχαν πληθυσμό μόλις 5.000 ανθρώπους! Η ανάγκη, όμως, για υπηρεσίες (κυρίως ξενοδοχειακές) έφερε και μετανάστες. Κυρίως Ισπανούς από την Καταλωνία, αλλά και Πορτογάλους, που έψαξαν υψηλότερα μεροκάματα. Σήμερα, από τους 80.000 κατοίκους, λιγότεροι από τους μισούς είναι Ανδορανοί (45%), σχεδόν το ένα τρίτο Ισπανοί (31%) και 12% Πορτογάλοι.

🔎 Βεβαίως χάρη στον τουρισμό και τα αφορολόγητα οι κάτοικοι απολαμβάνουν μια πολύ άνετη ζωή. Οι μικρούλες κοιλάδες κάνουν ετήσιο τζίρο πάνω από 6 δις δολάρια, κάτι που σημαίνει ότι το κατά κεφαλήν εισόδημα πλησιάζει τα 70.000 δολάρια, δηλαδή είναι υπερτριπλάσιο της Ελλάδας! Παρ’ ότι η χώρα δεν ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έχει νόμισμά της το ευρώ.

🔎 Όσο για τα σπορ, η Ανδόρα έχει εθνικές ομάδες σε όλα τα κορυφαία αθλήματα, αλλά λόγω μικρού πληθυσμού δεν μπορεί εύκολα να διακριθεί. Λόγω οικονομικής δύναμης η χώρα θα μπορούσε να προσελκύσει κάποιους καλούς παίκτες από τις γύρω περιοχές της Ισπανίας κυρίως και να τους δώσουν υπηκοότητα, αλλά δεν το κάνουν. Προτιμούν να δίνουν ευκαιρίες στα παιδιά της περιοχής να εκπροσωπήσουν την πατρίδα τους, κι αν μην διακρίνονται. Υπάρχει επαγγελματική ομάδα μπάσκετ με έδρα την Ανδόρα, η οποία αγωνίζεται στην 1^η κατηγορία του ισπανικού πρωταθλήματος.

🔎 Τα σπορ στα οποίο διακρίνεται η Ανδόρα περισσότερο από τα άλλα είναι το χόκεϊ με πατίνια και το ράγκμπι. Η μικρούλα  Ανδόρα έχει συμμετοχές σε τελικές φάσεις παγκοσμίων και ευρωπαϊκών πρωταθλημάτων.

🔎 Στο ποδόσφαιρο οι ομάδες από την Ανδόρα μπορούν να χρησιμοποιούν απεριόριστο αριθμό Ισπανών παικτών κι αυτό έχει επηρεάσει πολύ τη δημοφιλία του. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις τρεις καλύτερες ομάδες της χώρας (Σάντα Κολόμα, Ίντερ Εσκάλδες, Σαν Ζουλιά) αγωνίζονται συνολικά μόνο… τέσσερις ποδοσφαιριστές με διαβατήριο από την Ανδόρα!

Ευρωεκλογές από την Καραϊβική ως την Αφρική και τον Ινδικό!

To γνωρίζεις ότι οι Ευρωεκλογές ξεκινούν από τον Ινδικό Ωκεανό, σχεδόν κάτω από την Ινδία, και σταματούν στην Καραϊβική; Όχι, δεν είναι τρολιά, αλλά πραγματικότητα. Όταν διαβάζεις «Ευρωπαϊκή Ένωση» και «ευρωεκλογές» στο μυαλό σου βρίσκεται κυρίως η ενωμένη Ευρώπη των 27, όπως εμφανίζεται στους χάρτες, πάνω στα (ολοένα και πιο δυσεύρετα) χαρτονομίσματα του ευρώ. Κι όμως, είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο.

🔎 Η Ευρωπαϊκή Ένωση, και προφανώς οι εκλογές για την ανάδειξη των εκπροσώπων της, εκτείνονται σχεδόν σε κάθε άκρη της γης και στις παρυφές όλων των ηπείρων. Πολλά κομματάκια, κατάλοιπα της πάλαι ποτέ ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας, έχουν επιλέξει να είναι κομμάτια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρ’ ότι γεωγραφικά δεν έχουν καμία (μα καμία όμως!) σχέση με την Ευρώπη.

🔎 Ισχύει, φυσικά, και το αντίθετο: Κομμάτια που τα θεωρούμε Ευρώπη, είτε γιατί ανήκουν γεωγραφικά στην ήπειρό μας, είτε γιατί εξαρτώνται διοικητικά από ευρωπαϊκά κράτη, ΔΕΝ ψηφίζουν στις ευρωεκλογές, απλούστατα διότι ΔΕΝ είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κι άλλα που ψηφίζουν μεν, αλλά για διάφορους λόγους εξαιρούνται από διατάξεις και νόμους της Ε.Ε., κυρίως φορολογικούς, αλλά και ιστορικούς και γεωγραφικούς. Κι άλλα κομμάτια, στα οποία ενώ οι κάτοικοι λογίζονται ως ΠΛΗΡΕΙΣ πολίτες της Ε.Ε., με όλα τα δικαιώματα που έχουμε κι εμείς, ΔΕΝ ψηφίζουν γιατί το μέρος που κατοικούν δεν είναι κομμάτι της Ε.Ε.

🔎 Μπερδεύτηκες; Πάμε να το ξεδιαλύνουμε.

🔎 Ας αρχίσουμε από τι ΕΙΝΑΙ Ευρωπαϊκή Ένωση. Ανάμεσα στις 27 χώρες, όπως γνωρίζεις, υπάρχουν και κράτη με μακρά αποικιακή παράδοση, που σε πείσμα των καιρών έχουν κρατήσει κάποιες απομακρυσμένες περιοχές υπό την κυριαρχία τους, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Όσο ήταν και η Μεγάλη Βρετανία στην Ε.Ε., οι περιοχές ήταν ακόμα περισσότερες.

🔎 Εκτός, λοιπόν, από τις 27 χώρες της Ευρώπης, όπως τις έχουμε στο μυαλό μας (τα κομματάκια που εξαιρούνται θα τα γράψουμε αργότερα) ως  Ευρωπαϊκή Ένωση μετράμε και τα εξής εδάφη:

🔎 Αζόρες και Μαδέιρα: Το αρχιπέλαγος των Αζορών στον κεντρικό Ατλαντικό και το νησί Μαδέιρα με το ονομαστό κρασί είναι αυτόνομες περιοχές της Πορτογαλίας, με ειδικό διοικητικό καθεστώς.

🔎 Κανάρια Νησιά: Το αρχιπέλαγος των Καναρίων απέναντι από τις ακτές της Αφρικής είναι μία από τις «αυτόνομες κοινότητες» της Ισπανίας, μάλιστα με ενισχυμένο καθεστώς αυτονομίας, όπως π.χ. η Καταλωνία και η Χώρα των Βάσκων.

🔎 Γαλλική Γουιάνα: Το μοναδικό εξαρτώμενο έδαφος στην ηπειρωτική Νότια Αμερική, εκεί που παλιά βρίσκονταν οι διαβόητες φυλακές («Νησί του Διαβόλου», «Πεταλούδας» κλπ.) και τώρα η γαλλική αεροδιαστημική βάση (βλέπεις και στον χάρτη στην αρχή του κειμένου πού βρίσκεται σε σχέση με τη Γαλλία).

🔎 Γουαδελούπη, Μαρτινίκα, Σεν Μαρτέν: Αυτά είναι νησιά που ανήκουν στη Γαλλία με το καθεστώς των «υπερπόντιων διαμερισμάτων». Τυπικά, δηλαδή, λειτουργούν όπως οι κοινότητες της ηπειρωτικής Γαλλίας. Στην πράξη, βέβαια, υπάρχουν μεγάλες διαφορές. Μια από τις πιο γνωστές είναι ότι μπορούν να συμμετέχουν αυτόνομα με δικές τους ομάδες σε μια σειρά από σπορ, ακόμα και στο ποδόσφαιρο. To Σεν Μαρτέν καλύπτει σχεδόν το μισό ομώνυμο νησί, το άλλο μισό ανήκει στην Ολλανδία!

🔎 Μαγιότ, Ρεϋνιόν: Αυτά είναι δύο νησιά που επίσης ανήκουν στη Γαλλία και βρίσκονται στον Ινδικό Ωκεανό! Η Μαγιότ είναι το τέταρτο νησί του συμπλέγματος των Κομόρων, και το μοναδικό από τα τέσσερα που αποφάσισε μέσω δημοψηφίσματος να μείνει μέρος της Γαλλίας (οι υπόλοιποι επέλεξαν ανεξαρτησία). Η Ρεϋνιόν είναι κοντά στον πολυδιαφημισμένο (τουριστικά) Μαυρίκιο.

🔎 Πόσοι είναι όλοι αυτοί; Ένας διόλου ευκαταφρόνητος αριθμός. Όλες αυτές οι περιοχές έχουν έκταση περίπου 100.000 τ.χλμ. (σχεδόν τα 3/4 της Ελλάδας δηλαδή) και πληθυσμό που πλησιάζει τα 5 εκ. κατοίκους!

Ολλανδική Ευρωπαϊκή Ένωση στην Καραϊβική

🔎 Ειδική μνεία πρέπει να γίνει στις περιοχές της Ολλανδίας που βρίσκονται στην Καραϊβική. Δηλαδή τα έξι νησιά τα οποία παλιότερα στους χάρτες και τους άτλαντες αναφέρονταν όλα μαζί ως Ολλανδικές Αντίλλες. Αυτό έχει πάψει προ πολλού να υπάρχει. Πλέον τα τρία από τα έξι νησιά (η Αρούμπα, το Κουρασάο και το Σιντ Μάαρτεν, το ολλανδικό κομμάτι του Σεν Μαρτέν!) είναι «χώρες» που ανήκουν στο βασίλειο της Ολλανδίας με το ίδιο στάτους όσο και τα ευρωπαϊκά εδάφη της χώρας.

🔎 Τα άλλα τρία νησιά, που είναι και πολύ μικρότερα σε πληθυσμό (Μπονέρ, Σιντ Εουστάτιους και Σάμπα) αποτελούν «ειδικές κοινότητες» του βασιλείου της Ολλανδίας. Όλες αυτές οι περιοχές συμμετέχουν κανονικά στις εκλογές της Ε.Ε., δεδομένου ότι οι κάτοικοί τους είναι Ολλανδοί πολίτες.

🔎 Τα αντίστοιχα γαλλικά εδάφη που δεν έχουμε αναφέρει ήδη, αλλά αποτελούν κομμάτι της Γαλλίας και οι κάτοικοί τους είναι Γάλλοι πολίτες (Γαλλική Πολυνησία, Νέα Καληδονία, Ουόλις-Φουτούνα στον Ειρηνικό, Σεν Μπαρτελεμί στην Καραϊβική, Σεν Πιέρ-Μικελόν στο βόρειο Ατλαντικό) ΔΕΝ ψηφίζουν στις ευρωεκλογές. Φυσικά αν κάποιος πολίτης τους βρεθεί τη μέρα της ψηφοφορίας στην ηπειρωτική Γαλλία ή π.χ. στη Γουαδελούπη, μπορεί να ψηφίσει κανονικά!

🔎 Η Δανία έχει στη δικαιοδοσία της τόσο τα Νησιά Φερόε, όσο και τη Γροιλανδία, τα οποία αποτελούν αυτόνομα τμήματα του βασιλείου, με δικά τους κοινοβούλια και κυβερνήσεις. Τα Νησιά Φερόε δεν αποτέλεσαν ΠΟΤΕ μέρος της Ε.Ε. Η Γροιλανδία ήταν όντως μέρος ως το 1985, που απέκτησε πλήρη αυτονομία και οι κάτοικοί της προτίμησαν να «αποχωρήσουν» από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ώστε να μην υπόκεινται στους αυστηρούς αλιευτικούς νόμους.

🔎 Στις ευρωεκλογές συμμετέχουν ΚΑΝΟΝΙΚΑ και οι κάτοικοι της Θέουτα και της Μελίγια. Αυτές είναι δύο πόλεις με ειδικό καθεστώς αυτονομίας, οι οποίες ανήκουν μεν στην Ισπανία, αλλά βρίσκονται στην αφρικανική ακτή! Επίσης συμμετέχουν κανονικά οι κάτοικοι των νησιών Άλαντ, που ανήκουν στη Φινλανδία αλλά έχουν μεγάλη πλειοψηφία κατοίκων σουηδικής καταγωγής και βρίσκονται σε καθεστώς αυτονομίας.

🔎 Το ίδιο ισχύει με δύο χωριά της Ιταλίας κι ένα της Γερμανίας, τα οποία είναι περικυκλωμένα εξ ολοκλήρου από το έδαφος της Ελβετίας, αλλά λειτουργούν ως θύλακες των κρατών τους (π.χ. το χωριό Καμπιόνε ντ’ Ιτάλια ανήκει διοικητικά στη Λομβαρδία). Ψηφίζουν, παρ’ ότι η Ελβετία που τα περιβάλλει δεν είναι μέλος της Ε.Ε.

🔎 Ψηφίζουν, επίσης, οι 1.500 κάτοικοι του Χέλγκολαντ, ενός αρχιπελάγους στη Βόρεια Θάλασσα που ανήκει στη Γερμανία, αλλά ιστορικά υπήρξε μέρος της Δανίας και σχεδόν για ολόκληρο τον 19ο αιώνα (1807-1890) ανήκε στη Μεγάλη Βρετανία! Τα συγκεκριμένα μικρά νησιά ανήκουν μεν στην Ε.Ε. (στο γερμανικό κρατίδιο Σλέσβιχ-Χολστάιν), αλλά εξαιρούνται από τη φορολογία που ισχύει σε όλη την υπόλοιπη γερμανική επικράτεια.

🔎 Υπάρχουν και μέρη ευρωπαϊκά που τεχνικά ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όμως δεν ψηφίζουν. Και τα δύο αυτά μέρη έχουν σχέση μ’ εμάς. Το ένα είναι το Άγιο Όρος (είναι αυτόνομη διοικητική περιφέρεια του ελληνικού κράτους), στο οποίο δεν διεξάγονται ούτε βουλευτικές εκλογές. Και το δεύτερο είναι το κατεχόμενο κομμάτι της Κύπρου, το οποίο η ίδια η Ε.Ε. το έχει «εξαιρέσει» από την δικαιοδοσία της. Οι λόγοι είναι γνωστοί. Και (μας) πονάνε.

 

Μαρτινίκα: Ηφαίστεια, οχιές, πειρατές και... Ματίας Λεσόρ!

🔎«Έρχομαι από ένα μέρος που πιστεύω ότι το 90% δεν ξέρετε καν που είναι». Μπορείς να μην…. κινητοποιηθείς από μια τέτοια δήλωση; Ο Ματίας Λεσόρ, Γάλλος διεθνής μπασκετμπολίστας και πρωταγωνιστής της πορείας του Παναθηναϊκού προς την κατάκτηση του 7^ου Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος, δεν έχει και πολύ άδικο, εδώ που τα λέμε. Λίγοι γνωρίζουν τη Μαρτινίκα, ένα από τα εξωτικά νησιά της Καραϊβικής, που αποτελεί τμήμα της Γαλλίας. Ακόμα λιγότεροι γνωρίζουν τις εκπληκτικές ιστορίες που συνοδεύουν αυτό το πολύπαθο νησί. Κι ασφαλώς ελάχιστοι την σχέση που έχει με την… Ελλάδα, δύο αιώνες μάλιστα πριν ο Λεσόρ έλθει κατά τα μέρη μας.

🔎Ψάξαμε, λοιπόν, και παρουσιάζουμε 13 ενδιαφέροντα στοιχεία για τη Μαρτινίκα, ένα νησί λίγο μικρότερο από τη Ρόδο, με πληθυσμό 360.000 ανθρώπων. Ο αριθμός, όπως καταλαβαίνεις, μόνο τυχαίος δεν είναι.

1. Tο νησί των… γυναικών

🔎H πρώτη επαφή των Ευρωπαίων με το νησί αυτό της Καραϊβικής έγινε το 1502. Ο Χριστόφορος Κολόμβος το’ χε χαρτογραφήσει, βέβαια, από το 1493, αλλά κανείς δεν είχε αποβιβαστεί, ούτε είχε επιδιώξει επαφή με τους ιθαγενείς Καλινάγκο. Το έκανε στις 15 Ιουνίου 1502, στο πιο γρήγορο ταξίδι του από την Ισπανία στο Νέο Κόσμο (κράτησε μόλις 21 μέρες). Το πλοίο του αγκυροβόλησε στις εκβολές του μικρού ποταμού Λεζάρντ και το πλήρωμα βρήκε μια εξαιρετική ευκαιρία να γεμίσει τα βαρέλια με φρέσκο νερό, να κάνουν μπάνιο και να… πλύνουν τα ρούχα τους στις όχθες του ποταμού.

🔎Αυτή η μπουγάδα προκάλεσε και την παρεξήγηση. Οι Καλινάγκο, που παρακολουθούσαν από τις φυλλωσιές χωρίς να εμφανίζονται, θεώρησαν ότι οι ξένοι δεν είναι επικίνδυνοι, οπότε έστειλαν μια ομάδα γυναικών, φορτωμένες με φρούτα, για να κάνουν την πρώτη επαφή. Οι πολεμιστές έμειναν πίσω, και δεν εμφανίστηκαν το τριήμερο που κράτησε το… πλύσιμο. Έτσι ο Κολόμβος έγραψε στο ημερολόγιό του ότι το νησί κατοικούνταν «αποκλειστικά από γυναίκες»! Πέρασαν αρκετά χρόνια για να λυθεί αυτή η παρεξήγηση.

2. Oι «εξαφανισμένοι» Καλινάγκο

🔎Αν ψάχνεις απογόνους των ιθαγενών στον σημερινό πληθυσμό, μην κουράζεσαι. Δεν έχει μείνει ούτε ένας. Μέχρι το 1635 οι Ευρωπαίοι τους άφησαν στην ησυχία τους. Τότε αποβιβάστηκε στο νησί ο Γάλλος Πιέρ Ντ’Εσναμπίκ, που κυβερνούσε το γειτονικό νησί του Αγίου Χριστοφόρου (Σεν Κιττς), μέχρι που εκδιώχθηκε από τους Άγγλους. Εγκαταστάθηκε εκεί με 150 άνδρες και γυναίκες, αυτοί ήταν οι πρώτοι άποικοι.

🔎Η κοινή ζωή με τους ιθαγενείς έφερε προστριβές, αφού οι Ευρωπαίοι επεκτείνονταν όλο και περισσότεροι. Μόλις έναν χρόνο μετά την εγκατάσταση, οι ντόπιοι επαναστάτησαν, αλλά στη μάχη που έγινε ηττήθηκαν κατά κράτος από τα γαλλικά μουσκέτα και υποχώρησαν στο ανατολικό (ορεινό) μέρος του νησιού. Άλλη μια γενική εξέγερση, το 1658, ήταν το κύκνειο άσμα τους. Η αποικία είχε μεγαλώσει πλέον, το νησί ήταν επισήμως μέρος της Γαλλίας και οι στρατιώτες που αποβιβάστηκαν εκεί χτύπησαν στο ψαχνό. Επέζησαν μερικές δεκάδες Καλινάγκο, οι οποίοι έφυγαν μάλιστα από το νησί κι εγκαταστάθηκαν στον Άγιο Βικέντιο, ένα κοντινό νησί.

3. H πειρατική σημαία

🔎Το «διεθνές» λάβαρο των πειρατών θεωρείται πλέον η μαύρη σημαία με τη νεκροκεφαλή και τα δύο χιαστί κόκκαλα από κάτω, έτσι δεν είναι; Ε, λοιπόν, αυτή η σημαία δημιουργήθηκε για τη Μαρτινίκα! O Μπαρτ Ρόμπερτς, ο πιο διαβόητος πειρατής της Καραϊβικής, ήταν ο πρώτος που σήκωσε τέτοια σημαία στο πλοίο του. Αλλά κάτω από τη νεκροκεφαλή και τα κόκκαλα έβαλε να κεντήσουν με λευκή κλωστή τρία γράμματα AMH, ακροστιχίδα των αγγλικών λέξεων «A Martinican’s Head», Το Κεφάλι ενός Μαρτινίκου! Κι αυτό επειδή η Μαρτινίκα ήταν ένα από τα μόλις δύο νησιά της Καραϊβικής που τον είχαν επικηρύξει και είχαν στείλει και πολεμικά πλοία για να τον πιάσουν. Στην 20ετή πειρατική «καριέρα» του λέγεται ότι είχε αιχμαλωτίσει πάνω από 400 πλοία. Πού να φτουρήσει ο…Τζακ Σπάροου μπροστά του.

4. Η ζάχαρη και οι Ουγενότοι

🔎Από τη δεκαετία του 1650 το νησί άρχισε να παρουσιάζει οικονομικό ενδιαφέρον λόγω των μεγάλων φυτειών ζάχαρης. Τις πρώτες φυτείες τις έφτιαξαν Ολλανδοί Εβραίοι, που’ χαν εκδιωχθεί λόγω της θρησκείας τους από τη Βραζιλία και βρήκαν καταφύγιο στη Μαρτινίκα, που τότε ήταν ανεξίθρησκο νησί. Εκτός από τους Εβραίους εκεί είχαν βρει καταφύγιο και πολλοί Ουγενότοι (Γάλλοι προτεστάντες), οι οποίοι ήταν υπό διωγμό στην ηπειρωτική Γαλλία.

🔎Όσο εδραιωνόταν, όμως, η γαλλική διοίκηση, τόσο η καθολική εκκλησία καταπίεζε τις θρησκευτικές ελευθερίες. Η ζωή των μη καθολοικών γινόταν όλο και πιο ανυπόφορη, οπότε το 1688 το αποφάσισαν: Μετακόμισαν ομαδικά στις ΗΠΑ. Τις φυτείες, που στο μεταξύ είχαν εξελιχθεί σε επικερδή επιχείρηση, τις πούλησαν για ένα κομμάτι ψωμί στους καθολικούς Γάλλους, που έκαναν κουμάντο. Οι απόγονοι εκείνων των οικογενειών των Γάλλων, που έβαλαν χέρι στις φυτείες, αποτελούν και σήμερα την «αριστοκρατία» του νησιού, την ελάχιστη πλειοψηφία που περνάει καλά.

5. Αφρικανοί και Ινδοί

🔎Φυτεία σημαίνει σκληρή δουλειά στο χωράφι. Αυτό εκείνη την εποχή σήμαινε ένα πράγμα: Σκλάβοι. Καραβιές ολόκληρες με δυστυχισμένους σκλάβους από τα παράλια της Αφρικής έφταναν (και) στη Μαρτινίκα. Οι αφρικανικής καταγωγής κάτοικοι του νησιού υπολογίζονται σήμερα στο 80% του γενικού πληθυσμού. Η δουλεία καταργήθηκε στη Μαρτινίκα το 1848, όμως η θέση των μαύρων που έμειναν εκεί δεν βελτιώθηκε παρά ελάχιστα. Οι τσιφλικάδες έφεραν εργάτες από την Ινδία και γενικά τη νοτιοανατολική Ασία να δουλέψουν στις φυτείες. Έτσι εξηγείται το 8% των ινδικής καταγωγής σημερινών κατοίκων. Κι αυτοί για ένα κομμάτι ψωμί δούλευαν.

6. Η ιδιαίτερη γλώσσα

🔎Το νησί έμεινε στην κυριαρχία της Γαλλίας για το συντριπτικά μεγαλύτερο διάστημα, μόνο για δύο περιόδους πέρασε στη διοίκηση των Ολλανδών και των Βρετανών, αλλά ήταν πολύ μικρέ για να αφήσουν πολιτιστικό αντίκτυπο στο νησί. Επίσημη γλώσσα του ήταν τα γαλλικά, πλην όμως οι δούλοι (και κατοπινοί εργάτες) στις φυτείες ανέπτυξαν μια δική τους γλώσσα, την λεγόμενη «κρεολική». Με βάση τους ήχους των γαλλικών λέξεων μεν, αλλά και πολλές λέξεις από τα αγγλικά και τις αφρικανικές διαλέκτους που μιλούσαν πριν.

🔎Για παράδειγμα, το γάλα καρύδας λέγεται στην κρεολική «dlo koko», από το γαλλικό «de l'eau de coco» ή ο ήλιος λέγεται soley (από το soleil). Αλλά κάποιος που μιλάει άπταιστα γαλλικά θα δυσκολευτεί πολύ να συνεννοηθεί στην κρεολική. Η οποία ήταν απαγορευμένη στα σχολεία ως το 1982, τα τελευταία χρόνια όμως γίνεται μια προσπάθεια να στηριχθεί και να μην χαθεί η πολιτιστική της κληρονομιά.

7. Οι πλούσιοι Μπέκε

🔎Οι λευκοί γηγενείς κάτοικοι της Μαρτινίκας δεν ξεπερνούν το 1% του πληθυσμού. Έχουν στα χέρια τους, όμως, σχεδόν όλη την οικονομία του νησιού, με τεράστιες περιουσίες και πολύ μεγάλη διαφορά στον τρόπο ζωής τους από την φτωχή πλειοψηφία. Στην τοπική αργκό ο κόσμος τους αποκαλεί «Μπέκε». Από τις λέξεις της κρεολικής «Blan Kreyol», που σημαίνει «Λευκός Κρεολός». Συχνά οι Μπέκε, κι αυτό που αντιπροσωπεύουν, βρίσκονται στο στόχαστρο του λαού, αλλά δεν επηρεάζονται.

8. Η έκρηξη του ηφαιστείου που εξαφάνισε το… Παρίσι

🔎H  ψηλότερη κορυφή της Μαρτινίκας είναι ένα ενεργό ηφαίστειο, το Πελέ. Στις 8 Μαϊου 1902 σημειώθηκε η μεγαλύτερη (καταγεγραμμένη από την ιστορία) έκρηξή του, με ποτάμια λάβας να ξεχύνονται από τον κρατήρα του και να σπέρνουν το θάνατο. Πάνω από 30.000 κάτοικοι του νησιού βρήκαν φρικτό θάνατο και μια ολόκληρη πόλη, το Σεν Πιέρ, εξαφανίστηκε από προσώπου γης. Το Σεν Πιέρ δεν ήταν ο μεγαλύτερος οικισμός του νησιού, όμως ήταν η «παραδοσιακή» πρωτεύουσα, εκεί που είχαν τα αρχοντικά τους οι αριστοκράτες, με θέατρο και αίθουσα κλασικής μουσικής. Τότε την πόλη την αποκαλούσαν «Παρίσι της Καραϊβικής».To Σεν Πιέρ ξαναχτίστηκε, βέβαια, όμως δεν έφτασε ποτέ στην παλιά του αίγλη. Το Φορ-ντε-Φρανς είναι η αναμφισβήτητη, πλέον, πρωτεύουσα του νησιού.

           9. Η σημαία με τα φίδια

🔎Ως υπερπόντια περιοχή της Γαλλίας (και μία από τις «εξωτερικές περιοχές» της Ευρωπαϊκής Ένωσης) η Μαρτινίκα έχει ως επίσημη σημαία της την παραδοσιακή γαλλική «τρικολόρ». Το 2023 η τοπική βουλή υιοθέτησε μια «τοπική επίσημη» σημαία, με μαύρο, πράσινο και κόκκινο χρώμα. Αυτά τα χρώματα είναι του Παναφρικανικού Κινήματος, συμβολίζουν το αφρικανικό παρελθόν της μεγάλης πλειοψηφίας των κατοίκων, αλλά και της διάθεσής τους για ελευθερία.

🔎Πριν απ’ αυτή, η «τοπική» σημαία που χρησιμοποιούσε η Μαρτινίκα για σχεδόν τρεις αιώνες ήταν γαλάζια μ’ έναν λευκό σταυρό που τη χωρίζει στα τέσσερα και το σύμβολο ενός τοπικού φιδιού (οχιάς) σε κάθε τεταρτημόριο. Το σύμβολο αυτό αποδείχτηκε ότι έβλαψε διαχρονικά την τουριστική κίνηση, ειδικά στα χρόνια του διαδικτύου. Οι (κυρίως Αμερικανοί και Καναδοί) τουρίστες που έψαχναν για τη Μαρτινίκα και έπεφταν πάνω στη σημαία της θεωρούσαν ότι τα φίδια αφθονούν στο νησί, οπότε διάλεγαν κάτι ασφαλέστερο. Κι όμως, παρά το σύμβολο, αποδείχτηκε ότι τα φίδια στη Μαρτινίκα δεν είναι περισσότερα απ’ όσο είναι στα διπλανά νησιά.

10. Ο Αιμέ Σεζέρ

🔎Μια διεθνής προσωπικότητα, η οποία συνέδεσε το όνομά της με το νησί, ο συγγραφέας και ποιητής Αιμέ Σεζέρ πρόσφερε στη Μαρτινίκα και σαν πολιτικός. Η καλλιτεχνική του φυσιογνωμία αναγνωρίζεται πια απ’ όλους, ως ο πατέρας του κινήματος της «νεγροσύνης» (negitude) στη γαλλόφωνη πεζογραφία. Δηλαδή τις ιστορίες που επικεντρώνονταν στα ζητήματα των μαύρων υπηκόων της Γαλλίας. Παράλληλα, υπήρξε και βουλευτής-εκπρόσωπος της Μαρτινίκας στο γαλλικό κοινοβούλιο για 47 χρόνια (1946-1993)! Στην αρχή με το κομουνιστικό μπλοκ, μετά το 1956 ως ανεξάρτητος και τη δεκαετία του 1980 με το μπλοκ των σοσιαλιστών. Ένας άνθρωπος που εργάστηκε για την ελευθερία του νησιού και για τη βελτίωση της καθημερινότητας των κατοίκων του. Έφυγε από τη ζωή το 2008, ακόμα μνημονεύεται ως ο «πατέρας» του νησιού. Το διεθνές αεροδρόμιο φέρει το όνομά του.

11. Ο φόρος-κλειδί του 40%

🔎Γιατί η Μαρτινίκα δεν έγινε ανεξάρτητη, όπως τα περισσότερα νησιά της Καραϊβικής; Κατ’ αρχάς, όπως φαίνεται και αλλού, η κουλτούρα της Γαλλίας δεν ήταν να απαλλαγεί όλες τις πρώην αποικίες της, όπως έγινε με άλλες δυνάμεις (Βρετανία, Πορτογαλία κτλ.). Κίνημα ανεξαρτησίας υπήρξε και υπάρχει ακόμα, δυναμώνει από τις δύσκολες συνθήκες, κάτω από τις οποίες ζει το μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού. Όμως η Γαλλία έχει βγάλει από την συζήτηση την πλήρη ανεξαρτητοποίηση του νησιού και συζητάει μόνο να παραχωρεί όλο και περισσότερες τοπικές ελευθερίες.

🔎Ένα από τα οικονομικά κλειδιά, που εξελίσσεται σε διαχρονικό αβαντάζ της Γαλλίας, είναι ότι τα γύρω νησιά έχουν σαφώς μικρότερο κατά κεφαλήν εισόδημα και η γαλλική βοήθεια, άμεση και έμμεση, βοηθάει τον πληθυσμό να ζει κάπως καλύτερα από τους γείτονες. Αυτό, όμως, δεν ισχύει για όλους, παρά τα φορολογικά τεχνάσματα. Σύμφωνα με τη γαλλική φορολογική νομοθεσία, οτιδήποτε «εξάγεται» από τη Μαρτινίκα ακόμα και προς τη μητροπολιτική Γαλλία επιβαρύνεται με τεράστιο φόρο 40%! Αντιμετωπίζεται, δηλαδή, ως προϊόν πολυτελείας. Αυτό βοηθάει στην ενίσχυση του ΑΕΠ (το οποίο είναι 8 δις ευρώ, διόλου ευκαταφρόνητο), αλλά τα περισσότερα λεφτά βέβαια καταλήγουν στις τσέπες των πλούσιων.

12. Ανρί, Ανελκά, Βιλτόρ και… Ντομί!

🔎Οι αθλητικές υποδομές στη Μαρτινίκα είναι γενικά χαμηλού επιπέδου, όμως η σωματοδομή των παιδιών και το ταλέντο που δείχνουν στα σπορ πολλά απ’ αυτά δίνει μια επαγγελματική διέξοδο. Η Μαρτινίκα είναι η πρώτη πατρίδα παικτών που έχουν γράψει μεγάλες στιγμές με τους τρικολόρ στο ποδόσφαιρο, όπως αυτοί που αναφέρουμε στον τίτλο, αλλά και ο Ντιντιέ Ντομί. Στο μπάσκετ δεν είχε ανάλογη κουλτούρα. Πριν τον Ματίας Λεσόρ, που δικαίως αναγνωρίζεται ως το πιο διάσημο μπασκετικό «τέκνο» της Μαρτινίκας, ο πιο γνωστός μπασκετμπολίστας από το νησί είναι ο Ρόνι Τουριάφ, ένας δυνατός σέντερ με 9ετή καριέρα στο NBA, κυρίως όμως από το βάθος του πάγκου. 

13.   Ο Λευκάδιος Χερν και η Μαρτινίκα

🔎Τελευταίο σε αρίθμηση και όχι σε σημασία, η σχέση της Μαρτινίκας με την Ελλάδα. Ο Λευκάδιος Χερν, ένα γνήσιο τέκνο της Λευκάδας (απ’ όπου πήρε και το όνομά του) που εξελίχθηκε στον εθνικό ποιητή της Ιαπωνίας, και τον άνθρωπο που άνοιξε την ζάπλουτη ιαπωνική λογοτεχνία στη Δύση, είχε επισκεφθεί τη Μαρτινίκα κι έμεινε εκεί δύο χρόνια! Το διάστημα 1887-1889 εργαζόταν ως ανταποκριτής ενός αμερικανικού περιοδικού και στο διάστημα που έμεινε εκεί έγραψε και δύο βιβλία. Το 1890, βέβαια, εγκαταστάθηκε στην Ιαπωνία, όπου και μεγαλούργησε.

Νέα Καληδονία: Γιατί άναψε (πάλι) για τα καλά η φωτιά;

🔎Κανίβαλοι με ανατριχιαστικές τελετές. Ιερωμένοι που δίδασκαν την αγάπη του Χριστού και παραλίγο να σκοτώσουν άλλους Χριστιανούς. Ισοβίτες κατάδικοι που έμεναν για πάντα στο νησί, ακόμα κι όταν τελείωνε η ποινή τους. Καταπιεσμένοι ιθαγενείς που κάθε τόσο εξεγείρονταν κατά των απογόνων των Γάλλων. Αν τα ανακατέψεις όλα αυτά με νίκελ, έχεις μπροστά σου την ιστορία της Νέας Καληδονίας.

🔎Τι συμβαίνει εκεί; Τίποτα καινούργιο, γι’ αυτούς που παρακολουθούν από κοντά την ιστορία αυτού του μακρόστενου νησιού (και των γύρω μικρότερων), τα οποία αποτελούν «αναπόσπαστο» (αν και «ιδιαίτερο») τμήμα της Γαλλικής Δημοκρατίας.

🔎Ένα διαχρονικό πρόβλημα κυριαρχίας, το οποίο φέρνει την περιοχή σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, τα ΜΜΕ να μετρούν νεκρούς και τραυματίες, τους ξένους υπηκόους να ψάχνουν πτήση να φύγουν το γρηγορότερο και τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να σπεύδει στην άλλη άκρη του κόσμου μήπως και σβήσει τη φωτιά.

🔎Η Νέα Καληδονία έχει έκταση όσο περίπου δύο φορές η Κρήτη. Και πληθυσμό 271.000 ανθρώπους. Το όνομά της το οφείλει στον Τζέιμς Κουκ, τον μεγάλο αυτό Βρετανό θαλασσοπόρο, ο οποίος κατέγραψε το μεγάλο νησί σ’ ένα από τα ταξίδια του το 1774, αλλά δεν αποβιβάστηκε ποτέ εκεί. Επειδή η έντονη βλάστηση λαι οι κακοτράχαλες βόρειες ακτές του θύμισαν τη Σκωτία, της έδωσε το όνομα «Νέα Καληδονία» (Καληδονία είναι το παλιό όνομα της Σκωτίας). Έτσι πέρασε στους χάρτες.

🔎Επί δεκαετίες καράβια περνούσαν γύρω-γύρω από τη Νέα Καληδονία, αλλά κανείς δεν ενδιαφερόταν για το νησί. Οι ελάχιστες επαφές που είχαν τα πληρώματα ήταν τραυματικές: Από τους λίγους που αποβιβάζονταν για να βρουν πόσιμο νερό, ξύλα για τα καζάνια των φαλαινοθηρικών τους, κανένα φρούτο ή, τέλος πάντων, να κάνουν επαφή με τους ιθαγενείς, ελάχιστοι επέστρεφαν. Οι περισσότεροι κατέληγαν στα στομάχια των ιθαγενών.

🔎Όπως γίνεται πάντα και παντού, το κέρδος ήταν το πρώτο κίνητρο εγκατάστασης. Από τις πρώτες αυτές σποραδικές αναφορές των πληρωμάτων κυκλοφόρησε η φήμη ότι το νησί είναι γεμάτο πολύτιμο σανταλόξυλο. Έτσι, λοιπόν, από το 1840 άρχισε μια πρώιμη εγκατάσταση, εμπόρων και υλοτόμων, κυρίως Βρετανών.

🔎Ακολούθησαν οι ιερωμένοι. Προτεστάντες ήταν αυτοί που έκαναν τις πρώτες επαφές με τους ιθαγενείς και τους πρωτοείπαν ότι δεν είναι καθόλου σωστό να τρώνε ανθρώπινη σάρκα. Παρ’ όλα αυτά, το 1849, καταγράφηκε ένα από τα αγριότερα περιστατικά κανιβαλισμού, το οποίο πήρε διαστάσεις και στον δυτικό τύπο της εποχής. Το πλήρωμα ενός ολόκληρου αμερικανικού πλοίου, 26 άτομα, ναυάγησε στο βόρειο μέρος του νησιού και… αποτέλεσαν το γεύμα μιας ολόκληρης φυλής.

🔎Βρετανοί και Γάλλοι είχαν για λίγο καιρό συγκυριαρχία, αφού καμία μεγάλη δύναμη δεν το’ χε προσαρτήσει επισήμως. Γρήγορα, πάντως, φάνηκε ότι δεν μπορούσε να διαρκέσει αυτή η συνύπαρξη. Η αιτία ήταν οι ιερωμένοι. Μαζί με τους Γάλλους εμπόρους έφτασαν και καθολικοί ιεραπόστολοι, που δεν άργησαν να μαλώσουν με τους προτεστάντες για το ποιος θα μιλήσει πιο πειστικά για τον Θεό στις φυλές των ιθαγενών. Σημειώθηκαν, μάλιστα, και αιματηρά περιστατικά! Τελικά το 1853 η περιοχή κατέληξε οριστικά στη Γαλλία, η οποία (περιέργως) δεν άλλαξε το όνομα του νησιού, κι ας αναφερόταν στη Σκωτία.

🔎Μαζί με τη Νέα Καληδονία η Γαλλία κατέλαβε και μερικά μικρά νησιά που βρίσκονταν δίπλα, και τα οποία στους χάρτες ονομάζονταν Loyalty Islands. Loyalty σημαίνει αφοσίωση, βέβαια, αλλά μην πάει το μυαλό σου σε κάτι ρομαντικό, η ιστορία της ονομασίας είναι πολύ πιο πεζή: Απλούστατα, το πρώτο πλοίο που έφτασε στα νησιά και τα κατέγραψε στους χάρτες ήταν το βρετανικό εμπορικό «Loyalty»!

🔎(Παρένθεση: Απ’ αυτά τα νησιά κατάγεται ο Κριστιάν Καρεμπέ, ο Γάλλος παλιός διεθνής ποδοσφαιριστής και νυν μάνατζερ του Ολυμπιακού, όχι από το κυρίως νησί Νέα Καληδονία).

🔎Γρήγορα οι νέοι άποικοι-έμποροι κατάλαβαν ότι σανταλόξυλα υπήρχαν μεν, αλλά ήταν πολύ λιγότερα απ’ όσα περίμεναν. Έτσι επιδόθηκαν σ’ ένα άλλο «εμπόριο», το διαβόητο «blackbirding». Ένα άτυπο εμπόριο σκλάβων, με ιθαγενείς να αρπάζονται με τη βία τα βράδια από τα χωριά τους, να χώνονται σ’ ένα αμπάρι και να καταλήγουν στην Αυστραλία, για να δουλέψουν στα χωράφια. Αυτό συνεχίστηκε επί δεκαετίες, τα «μαύρα πουλιά» ταξίδευαν (παρά τη θέλησή τους) και χάνονταν από προσώπου γης. Οι ιθαγενείς λένε και σήμερα ακόμα ότι οι παπάδες είχαν βάλει το χεράκι τους σ’ αυτό, αλλά επίσημη έρευνα δεν έγινε ποτέ για να αποδειχτεί αν είναι αλήθεια ή όχι.

🔎Η Γαλλία νόμιζε ότι το νησί δεν είχε τίποτα αξιοποιήσιμο, οπότε αποφάσισε να φτιάξει εκεί μια από τις λεγόμενες «αποικίες καταδίκων». Ένα σύστημα σκληρών φυλακών για βαρυποινίτες (δολοφόνους, βιαστές κτλ.) οι οποίοι, όταν τελείωναν τα πολλά χρόνια της ποινής τους, δεν είχαν το δικαίωμα να γυρίσουν πίσω στη Γαλλία, παρά έμειναν εκεί κι έπαιρναν «προίκα» ένα χωραφάκι.

🔎To 1864, πάντως, ανακαλύφθηκαν (εντελώς τυχαία) κοιτάσματα νικελίου. Πέρασαν 12 χρόνια μέχρι να γίνουν σοβαρές έρευνες (από γαλλική εταιρεία, βεβαίως, την Société Le Nickel) και να αποδειχτεί ότι ήταν από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα του πλανήτη! Ακόμα και σήμερα το μικρό αυτό νησί κατέχει το 10% των παγκόσμιων αποθεμάτων νικελίου και εξάγει το 20% της παγκόσμιας παραγωγής, ενώ οι πρώτες εξορύξεις ξεκίνησαν πριν από 150 χρόνια…

🔎Οι Γάλλοι έκαναν μια σοβαρή προσπάθεια να προσελκύσουν αποίκους στο νησί, αλλά ξέχωρα από μερικούς τυχοδιώκτες και εμπόρους, λίγοι ήταν αυτοί που πείστηκαν να εγκατασταθούν με τις οικογένειές τους. Οι ιθαγενείς, εξαρχής εχθρικοί με οτιδήποτε ξένο, κρίθηκαν «ακατάλληλοι για συνεννόηση» και απωθήθηκαν στο βόρειο και πιο ορεινό τμήμα του νησιού, σε συγκεκριμένα όρια, απ’ όπου ουσιαστικά απαγορευόταν να βγουν! Έτσι άρχισε μια ιδιότυπη μετανάστευση από άλλες γαλλικές αποικίες στα γύρω νησιά, αλλά και την (τότε γαλλική) Ινδοκίνα. Αυτοί έγιναν οι εργάτες στα ορυχεία του νικελίου.

🔎(Άλλη παρένθεση: Οι ιθαγενείς σήμερα μπορεί να έχουν ένα ενιαίο όνομα, να τους λένε όλους Κανάκ, όμως στην ουσία είναι πολλές και διαφορετικές φυλές, συγκεκριμένα 33, που μιλούν διαφορετικές γλώσσες, έχουν άλλα έθιμα και πολλές έχουν και εχθρική παράδοση αιώνων μεταξύ τους. Οπότε είναι πολύ πιο δύσκολο να συνεννοηθούν και να ομονοήσουν).

🔎Ο ιδιαίτερος αυτός αποικιακός πληθυσμός ολοένα και μεγάλωνε και οι ιθαγενείς μειώνονταν. Δεν είχαν ανοσία σε ασθένειες όπως η ιλαρά ή η ερυθρά και πέθαιναν κατά εκατοντάδες. Μόλις βρισκόταν κάποιος ικανός αρχηγός μιας φυλής και ένωνε υπό την ηγεσία του άλλες φυλές γινόταν μια εξέγερση, αλλά ο γαλλικός στρατός τις έπνιγε όλες στο αίμα. Ποτέ οι Κανάκ δεν εξεγέρθηκαν όλοι μαζί. Το 1878 οι ιθαγενείς είχαν υπολογιστεί σε 60.000 και το 1921 μειώθηκαν σε μόλις 27.000!

🔎Τη δεκαετία του 1930 οι ιθαγενείς Κανάκ (αν μπορεί να τους μετρήσει κανείς όλους μαζί) έγιναν μειοψηφία στο ίδιο τους το σπίτι. Οι άποικοι, και οι απόγονοί τους, τους ξεπέρασαν σε αριθμό. Κάτι τέτοιο ισχύει ακόμα και σήμερα, όπου οι Κανάκ είναι με το 40-42% του συνολικού πληθυσμού, αλλά οι «υπόλοιποι», αν και ετερόκλητοι, είναι περισσότεροι.

🔎Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο η Νέα Καληδονία έγινε «υπερπόντια περιοχή» του γαλλικού κράτους. Το 1953 όλοι οι κάτοικοί της, ανεξαρτήτως εθνότητας, πήραν τη γαλλική υπηκοότητα. Μόνο τότε οι Κανάκ εγκατέλειψαν τα ιδιότυπα γκέτο τους στο βορρά και άρχισαν να πηγαίνουν στις πόλεις και να αναμιγνύονται με τον άλλο πληθυσμό.

🔎Το νικέλιο ήταν το βασικό κίνητρο για τη Γαλλία να μην σκεφτεί ποτέ σοβαρά να εγκαταλείψει την αποικία της αυτή. Μετά τη δεκαετία του 1960, όμως, οι Κανάκ βλέποντας τον αέρα ανεξαρτησίας σε πολλές γαλλικές αποικίες της Αφρικής και της Ασίας έφτιαξαν οργανώσεις (κάποιες ένοπλες) και κόμματα, για να διεκδικήσουν μια ανεξάρτητη δική τους πατρίδα. Κι όσο έβλεπαν την γαλλική κυβέρνηση απρόθυμη να συζητήσει κάτι τέτοιο, αυξανόταν η ένταση και η βία. Ειδικά μια πρόσφατη περίοδος 12 χρόνων (που αναφέρεται στην περιοχή ως «Les Événements», Τα Γεγονότα), από το 1976 ως το 1988, ήταν εφιαλτική, με επιθέσεις, βία στους δρόμους, δολοφονίες και καταστροφές σχεδόν σε ημερήσια διάταξη. Κάτι ανάλογο με τα σημερινά.

🔎Οι Κανάκ στρέφονται κυρίως εναντίον των Καλντός και των Ζορέιγ. Οι «Καλντός» είναι οι απόγονοι των παλιών αποίκων (κυρίως Γάλλων, αλλά και λίγων Γερμανών και Βρετανών) που έχουν ιστορία πάνω από έναν αιώνα στο νησί και οι Ζορέιγ οι «πρόσφατοι» άποικοι, Γάλλοι κι αυτοί, που ήλθαν μετά τη δεκαετία του 1950 από την ηπειρωτική Γαλλία για να γίνουν δημόσιοι υπάλληλοι, δηλαδή να πιάσουν τα πόστα στη διοίκηση. Αυτοί είναι χοντρικά το 30% του πληθυσμού.

🔎Οι υπόλοιποι είναι οι απόγονοι όλων αυτών των μη Ευρωπαίων που είτε έφτασαν στο νησί με τη θέλησή τους, είτε «μεταφέρθηκαν» εκεί, για να δουλέψουν στα ορυχεία. Βιετναμέζοι, Ινδονήσιοι και Μελανήσιοι από τα γύρω νησιά. Σήμερα π.χ. το 8,3% του πληθυσμού, περίπου 22.000 άνθρωποι, έχουν καταγωγή από τα μικρά νησάκια Γουόλις και Φουτούνα, που αποτελούν κι αυτά γαλλική αποικία. Είναι διπλάσιοι (!) απ’ αυτούς που ζουν σήμερα στα νησιά αυτά.

🔎Αυτή την εθνολογική σύνθεση την αναφέρουμε αναλυτικά, διότι εκεί κρύβεται όλο το ζουμί της ιστορίας. Η Γαλλία φέρνει συνεχώς τα τελευταία 50 χρόνια σχέδια όλο και μεγαλύτερης αυτονομίας, προσπαθώντας να πείσει τους κατοίκους ότι είναι προς το συμφέρον τους να μείνουν κομμάτι της Γαλλίας. Οι Κανάκ δεν ακούνε τίποτα. Οι υπόλοιποι έχουν πειστεί, όπως φαίνεται.

🔎Το 1988 υπογράφηκε μια συμφωνία-οδικός χάρτης, που προέβλεπε ειρήνευση δέκα χρόνων για να εκτιμήσουν οι δύο πλευρές πώς θα πορευτούν. Οι Κανάκ αυτή τη συμφωνία την πλήρωσαν με αίμα, καθώς ο τότε ηγέτης τους, ο Ζαν Μαρί Τζιμπάου που είχε καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, δολοφονήθηκε λίγο αργότερα από έναν Κανάκ ακραίο εθνικιστή.

🔎Όντως σε δέκα χρόνια, το 1998, υπογράφηκε μια νέα συμφωνία στη Νουμέα, την πρωτεύουσα του νησιού. Η οποία προέβλεπε ότι σε 20 χρόνια θα γινόταν μια σειρά δημοψηφισμάτων, η οποία θα αποφάσιζε οριστικά το καθεστώς της περιοχής. Αν θα γινόταν δηλαδή ανεξάρτητη ή θα έμενε κομμάτι της Γαλλίας.

🔎Σ’ όλη αυτή την 20ετία το κύριο θέμα συζήτησης ήταν το ποιοι θα ψηφίσουν. Οι Κανάκ διαμαρτύρονταν ότι οι Γάλλοι προσπαθούν να αλλάξουν την εθνολογική σύνθεση και να «εγκαταστήσουν» περισσότερους συμπατριώτες τους, ώστε να έχουν την πλειοψηφία. Οι Γάλλοι δέχτηκαν να αποκλείσουν από την ψηφοφορία όλους τους κατοίκους (και τους απογόνους τους) που εγκαταστάθηκαν στη Νέα Καληδονία μετά το 1998. Αυτοί υπολογίζονται σε περίπου 35.000, δηλαδή ένα 15% του συνολικού εκλογικού σώματος.

🔎Το πρώτο δημοψήφισμα έγινε στις 4 Νοεμβρίου 2018, μέσα σε μεγάλη ένταση. Το 56,67% ψήφισε παραμονή στη Γαλλία και το 43,33% ανεξαρτησία. Η μικρή αυτή διαφορά αναπτέρωσε τις ελπίδες των Κανάκ. Στο δεύτερο δημοψήφισμα, που έγινε τον Οκτώβριο του 2020, και πάλι η πλειοψηφία ψήφισε Γαλλία, αλλά σε μικρότερο ποσοστό (53,26% έναντι 46,74%). Νέες προσδοκίες των Κανάκ, ισχυρότερες αυτή τη φορά, ότι το τρίτο και τελευταίο δημοψήφισμα θα γύριζε την κατάσταση και η πλειοψηφία θα ψήφιζε ανεξαρτησία.

🔎Και μετά ήλθε ο COVID-19 και οι επιπτώσεις του. Το τρίτο δημοψήφισμα ορίστηκε για τις 12 Δεκεμβρίου 2021. Οι Κανάκ ζήτησαν να αναβληθεί, επειδή η περιοχή τελούσε υπό καθεστώς περιορισμών μετακίνησης λόγω του κορωνοϊού και δεν ήθελαν να χάσουν ούτε μία ψήφο. Κάποιοι πιο εθνικιστές έφτασαν στο σημείο, μάλιστα, να λένε ότι οι γιατροί στα νοσοκομεία άφηναν τους ηλικιωμένους Κανάκ να πεθάνουν χωρίς φροντίδα, για να μην ψηφίσουν!

🔎Η γαλλική κυβέρνηση αρνήθηκε να μεταθέσει την ημερομηνία. Το δημοψήφισμα έγινε κανονικά, αλλά οι Κανάκ δήλωσαν μποϊκοτάζ. Πράγματι, μόλις το 44% των ψηφοφόρων πήγε στις κάλπες εκείνη την ημέρα και το 96%, όπως ήταν αναμενόμενο, ψήφισε παραμονή στη Γαλλία.

🔎Οι Γάλλοι θεωρούν το δημοψήφισμα απολύτως έγκυρο και λένε ότι οι η συμφωνία της Νουμέα ολοκληρώθηκε. Και στα τρία δημοψηφίσματα το αποτέλεσμα ήταν υπέρ της Γαλλίας. Οι Κανάκ, με τη σειρά τους, θεωρούν το τρίτο δημοψήφισμα άκυρο, επειδή δεν συμμετείχαν. Και ζητούν την διεξαγωγή του τελευταίου δημοψηφίσματος με τους όρους της συμφωνίας της Νουμέα το 1998.

🔎Αυτή ακριβώς η διαφορά άναψε την πρόσφατη φωτιά. Η κυβέρνηση της Γαλλίας, θεωρώντας πια το θέμα Νέα Καληδονία λήξαν, αποφάσισε να αναθεωρήσει τους εκλογικούς καταλόγους, να συμπεριλάβει δηλαδή σ’ αυτούς που θα έχουν πια δικαίωμα ψήφους κι αυτούς που εγκαταστάθηκαν στο νησί μετά το 1998.

🔎Οι Κανάκ δεν το δέχονται αυτό, γιατί το θεωρούν την ταφόπλακα των όποιων ελπίδων τους. Αυτές οι κρίσιμες 30.000-35.000 νέων ψηφοφόρων θεωρούν ότι σε κάποιο μελλοντικό δημοψήφισμα θα πάνε «μονοκούκι» υπέρ της παραμονής στη Γαλλία. Γι’ αυτό το λόγο έχουν ξεσηκωθεί, με έξαρση της βίας, νεκρούς, τραυματίες και πολλές καταστροφές σε σπίτια και καταστήματα.

🔎Το αν ο πρόεδρος Μακρόν θα δεχτεί να υπαναχωρήσει και να επιτρέψει ένα ακόμα δημοψήφισμα δεν είναι ακόμα ορατό. Θα θεωρηθεί μεγάλη ήττα γι’ αυτόν να ενδώσει στις πιέσεις των Κανάκ, ειδικά από τη στιγμή που το πράγμα κύλισε στη βία. Από την άλλη, δεν έχει και άλλο τρόπο να ηρεμήσει τα πνεύματα, εκτός αν προσπαθήσει να το κάνει με τη βία και το στρατό στους δρόμους. Σε κάθε περίπτωση, η εξίσωση είναι πολύ δύσκολη.