Darien Gap: Η αδιαπέραστη ζούγκλα που νίκησε τον άνθρωπο

 

Πόσα κομμάτια γης μπορούν να υπερηφανευτούν ότι η φύση νίκησε τον άνθρωπο; Ένα από τα ελάχιστα, πλέον, σημεία που συμβαίνει αυτό δεν βρίσκεται στην παγωμένη Ανταρκτική ή στις εσχατιές της Σιβηρίας και του Καναδά, αλλά στο κέντρο της Αμερικής! Ακριβώς στο σημείο που ολοκληρώνεται το «καλαμάκι» της Κεντρικής Αμερικής και ετοιμάζεται να εισχωρήσει στους χυμούς της Νότιας Αμερικής.

🔎Το σημείο αυτό ονομάζεται Darien Gap, το Κενό του Νταριέν. Κι όπως μαρτυράει το όνομά του, είναι ένα σημείο που περισσότερο χωρίζει παρά ενώνει, αν και βρίσκεται ακριβώς στο σημείο που θα’ πρεπε να λειτουργεί ακριβώς αντίθετα.

🔎Γιατί απέκτησε αυτό το παράδοξο όνομα; Το Darien Gap είναι ένα κομμάτι ζούγκλας μήκους περίπου 160 χιλιομέτρων, ανάμεσα στον Παναμά και την Κολομβία, που κατάφερε να σταματήσει τον Παναμερικανικό αυτοκινητόδρομο. Ένα κολοσσιαίο ανθρώπινο επίτευγμα, έναν δρόμο που ενώνει σχεδόν ολόκληρη την αμερικανική ήπειρο από την Αλάσκα ως την Παταγονία.

🔎Ο δρόμος αυτός ξεπέρασε κάθε δυσκολία, από ακραίο ψύχος σε ακραία ζέστη και ξηρασία, και η άσφαλτος επιβίωσε σε κάθε κλίμα, ΕΚΤΟΣ από αυτό το κομμάτι. Στο οποίο ουδείς έχει επιχειρήσει ως τώρα να ασφαλτοστρώσει, για μια σειρά από λόγους.

🔎Ο πρώτος και κυριότερος είναι η γεωγραφία. Στα βόρεια απλώνεται το δέλτα του ποταμού Ατράτο, που πλημμυρίζει εποχικά και μετατρέπει το έδαφος σε βάλτο. Στα νότια υψώνονται τα πρώτα βουνά της Κολομβίας (Σερανία ντε Μπαουντό), καλυμμένα με πυκνή βλάστηση και διαρκείς βροχοπτώσεις, με ύψος που φτάνει και τα 1.850 μέτρα. Κι ανάμεσά τους, ένα χαοτικό μωσαϊκό από τροπικό δάσος, έλη, ποτάμια και ακτές που βουτούν κατευθείαν στην Καραϊβική.

🔎Αλλά υπάρχουν κι άλλοι. Πιο φωτεινοί, που έχουν να κάνουν με την προστασία του οικοσυστήματος, και πιο σκοτεινοί, που σχετίζονται με κάθε λογής λαθρεμπόριο και παράνομη διακίνηση ποικίλων «προϊόντων», αλλά και ανθρώπων.

🔎Η ιστορία του Νταριέν δεν είναι καινούργια. Ήδη από τον 16ο αιώνα, οι Ισπανοί τυχοδιώκτες- εξερευνητές βρέθηκαν μπροστά στην αδιαπέραστη βλάστηση. Ο Βάσκο Νούνιεθ δε Μπαλμπόα, το 1513, πέρασε από την περιοχή για να γίνει ο πρώτος Ευρωπαίος που αντίκρυσε τον Ειρηνικό Ωκεανό. Λίγο νωρίτερα, ο Αλόνσο δε Οχέντα είχε επιχειρήσει εξερευνήσεις στις ακτές, που όμως δεν απέδωσαν μόνιμες εγκαταστάσεις.

🔎Από την αρχή, σχεδόν, όλοι συνειδητοποίησαν πόσο πολύτιμη στρατηγικά είναι αυτή η περιοχή. Οι απόπειρες, όμως, αποικισμού του Νταριέν απέτυχαν επανειλημμένα.

🔎Η πιο γνωστή ήταν η σκωτσέζικη αποστολή του τέλους του 17ου αιώνα που κατέληξε σε καταστροφή. Το 1698 το (τότε ανεξάρτητο) στέμμα της Σκωτίας αποφάσισε να στείλει όχι ένα και δύο, αλλά πέντε πλοία με αποίκους για να εγκατασταθούν στην περιοχή και να την κατακτήσουν για λογαριασμό του. Ήταν μια ριψοκίνδυνη και πανάκριβη απόφαση, που στοίχισε περίπου το 20% του συσσωρευμένου πλούτου της χώρας!

🔎Μέσα σε δύο χρόνια η αποικία είχε καταρρεύσει. Οι δύσκολες συνθήκες ήταν ένας λόγος, αλλά υπήρχε και κακοδιοίκηση και κατασπατάληση των χρημάτων. Οι ιστορικοί αναλυτές υποστηρίζουν, μάλιστα, ότι αυτή η ανεπανάληπτη οικονομική καταστροφή ώθησε τους Σκωτσέζους άρχοντες στην απόφαση να ενωθεί το βασίλειό τους με την Αγγλία το 1707 και να δημιουργηθεί έτσι το Ηνωμένο Βασίλειο!

🔎Η σημερινή περιοχή κατοικείται από φυλές που επιβιώνουν σε συνθήκες σχεδόν παρόμοιες με εκείνες πριν την αποικιοκρατία. Στον Παναμά συναντά κανείς τους Κούνα (Guna), διάσημους για τα πολύχρωμα υφαντά τους, αλλά και τους Εμπερά και Ουαουνάν που ζουν κατά μήκος ποταμών. Στην Κολομβία, η εθνοτική παλέτα συνεχίζεται με κοινότητες Κατούιο, Τσαμί και άλλες μικρότερες ομάδες.

🔎Πόσοι είναι αυτοί συνολικά; Ούτε 8.000 ψυχές. Έτσι εκτιμάται. Κανείς αξιωματούχος και από τα δύο κράτη δεν έχει τολμήσει να κάνει αναλυτική καταγραφή. Οι εκτιμήσεις των απογραφέων γίνονται με… ελικόπτερο. Δεν υπερβάλλουμε. Πετούν με ελικόπτερο πάνω από τους οικισμούς των ιθαγενών, μετρούν τις καλύβες και υπολογίζουν πόσοι ζουν στην καθεμιά.

🔎 Ο Παναμάς ήταν επαρχία της Κολομβίας ως το 1903, όταν και ανακήρυξε μονομερώς την ανεξαρτησία του. Με αμερικανική βοήθεια και στήριξη, βεβαίως, λόγω των τεράστιων συμφερόντων που παίζονταν εκεί λόγω της διώρυγας. Πολύ πιο εύκολα "ελέγχεις" ένα μικρό κράτος σε σχέση με μια μεγάλη χώρα, όπως η Κολομβία.

🔎 Οι Κολομβιανοί δεν έκαναν καμία σοβαρή προσπάθεια να επανακτήσουν τον Παναμά. Αφ' ενός διότι γνώριζαν ότι έτσι θα τα έβαζαν με τις ΗΠΑ, κι αφ' ετέρου διότι γνώριζαν από πριν ότι οποιοδήποτε στρατιωτικό απόσπασμα βάδιζε εναντίον του Παναμά, θα έπρεπε να περάσει από εκείνη την περιοχή. 

🔎Από την πρώτη στιγμή που χαράχθηκε ο Παναμερικανικός αυτοκινητόδρομος στη δεκαετία του 1930, το Darien Gap λειτούργησε σαν εμπόδιο. Οι υπόλοιπες χώρες της ηπείρου κατασκεύασαν με αργά ή γρήγορα βήματα τον δικό τους κομμάτι.

🔎Αλλά εδώ, κάθε συζήτηση για δρόμο σταματούσε μπροστά στην ίδια ερώτηση: πώς στρώνεις άσφαλτο σε ένα τέτοιο τοπίο;

🔎Ο σύγχρονος κόσμος ποτέ δεν έπαψε να γοητεύεται με την ιδέα να «νικήσει» το Darien.
Το 1960 μια ομάδα Βρετανών και Αμερικανών έφτασε να το διασχίσει με Land Rover και Jeep, σε ένα ταξίδι που κράτησε αρκετούς μήνες. Ακολούθησαν μοτοσικλέτες, ποδήλατα, ακόμα και πεζοπόροι που ήθελαν να αποδείξουν ότι το αδιαπέραστο μπορεί να διαπεραστεί.

🔎Η πιο γνωστή αποστολή ήταν εκείνη του 1972, όταν δύο Range Rover διέσχισαν το Gap στο πλαίσιο της διαφημιστικής εκστρατείας της βρετανικής εταιρείας. Χρειάστηκαν σχεδόν εκατό μέρες για να καλυφθούν τα 160 χιλιόμετρα.

🔎Η πρώτη χρονικά αποστολή έγινε πολύ νωρίτερα, αλλά κράτησε… δέκα χρόνια, στην κυριολεξία! Το 1928 τρεις Βραζιλιάνοι ξεκίνησαν με δύο αυτοκίνητα Ford από το Ρίο ντε Τζανέιρο κι έφτασαν στη Νέα Υόρκη το 1938! Είναι οι πρώτοι που έχουν καταγραφεί επισήμως ότι έκαναν το ταξίδι με το αυτοκίνητο. Αν και, όπως φαίνεται, δεν βιάζονταν καθόλου.

🔎Το Darien Gap, όμως, έχει και μια άλλη πλευρά, πολύ πιο σκοτεινή.

🔎Στις τελευταίες δεκαετίες, καθώς η μετακίνηση ανθρώπων από τη Νότια προς τη Βόρεια Αμερική αυξήθηκε, η ζούγκλα αυτή έγινε πέρασμα για μετανάστες. Περίπου 250.000 άνθρωποι εκτιμάται ότι διέσχισαν το Gap μόνο το 2023, οι περισσότεροι από τη Βενεζουέλα και την Αϊτή.

🔎Οι διακινητές γνωρίζουν καλά τα μονοπάτια και εκμεταλλεύονται την απελπισία.
Οι κίνδυνοι είναι πολλοί: ένοπλες ομάδες, άγρια ζώα, πλημμυρισμένα ποτάμια, και η αδιάκοπη παρουσία της ελονοσίας.

🔎Ο δρόμος αυτός είναι από τους πιο επικίνδυνους του κόσμου. Δεν υπάρχουν, φυσικά, μη κυβερνητικές οργανώσεις για να καταγράψουν επιτόπου τι συμβαίνει, αλλά φέρνουν στο φως στοιχεία για τις συνέπειες: Τα καταγεγραμμένα ποσοστά βιασμών γυναικών και παιδιών πλησιάζουν το 50% και η θνησιμότητα, είτε από άγρια ζώα, έντομα, ή από ανθρώπους, εκτιμάται στο 20%. Κοινώς, ένας στους πέντε που φτάνει εκεί, δεν περνάει.

🔎Η ειρωνεία είναι ότι η γεωγραφία που εμπόδισε τα κράτη να χτίσουν έναν δρόμο, ευνόησε τα κυκλώματα που ζουν από την ανομία. Εκεί όπου η άσφαλτος σταματά, ανθίζει η παρανομία.

🔎Υπήρξαν αρκετές διεθνείς προσπάθειες να γεφυρωθεί το κενό. Στη δεκαετία του 1970 η αμερικανική κυβέρνηση χρηματοδότησε έρευνες για την κατασκευή δρόμου, αλλά οι επιστήμονες προειδοποίησαν για τεράστιες οικολογικές επιπτώσεις: καταστροφή της βιοποικιλότητας, εξάπλωση ασθενειών ζώων και ανθρώπων, διάλυση των κοινοτήτων των ιθαγενών.

🔎Όσοι μιλούν σήμερα για πιθανή κατασκευή αυτοκινητόδρομου προσθέτουν μία ακόμα διάσταση: την κλιματική αλλαγή. Το τροπικό δάσος του Darien θεωρείται «πνεύμονας» για την περιοχή. Η αποψίλωσή του θα επιδείνωνε το φαινόμενο του θερμοκηπίου και θα απειλούσε σπάνια είδη φυτών και ζώων.

🔎Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις και οι ίδιες οι τοπικές κοινότητες αντιδρούν σε κάθε νέο σχέδιο. Κι έχουν σύμμαχό τους την πρόσφατη ιστορία. To 2005 η κυβέρνηση του Παναμά αποφάσισε να επεκτείνει τον ασφαλτοστρωμένο δρόμο από την Τσέπο στη Γιαβίζα, μια διαδρομή περίπου 225 χιλιομέτρων. Παρ’ ότι δημιουργήθηκαν μόλις δύο λωρίδες κυκλοφορίας, μία για κάθε κατεύθυνση, η οικολογική καταστροφή που προκλήθηκε ήταν τεράστια. Ο δρόμος λειτούργησε τελικά το 2010.

🔎Η περιοχή παραμένει αχαρτογράφητη σε μεγάλο βαθμό, παρά τις δορυφορικές εικόνες και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που έχουν γίνει κατά καιρούς. Αν εξαιρέσει κανείς τους απελπισμένους μετανάστες, που ριψοκινδυνεύουν μέσα στις ζούγκλες, η μοναδική «επίσημη» μετακίνηση στην περιοχή είναι πλωτή, με πλοιάρια και πιρόγες.

🔎Το τελευταίο πρότζεκτ, που βρίσκεται ακόμα στα χαρτιά, προτείνει τη δημιουργία ενός συστήματος γεφυρών και υπόγειων τούνελ (!), προκειμένου να γεφυρωθεί το χάσμα του Παναμερικανικού Αυτοκινητοδρόμου, αλλά και να μην διαταραχθεί το περιβάλλον. Είναι τόσο ακριβό, όμως, που κανείς λογικός άνθρωπος δεν το βάζει μπροστά. Μόνο η ανθρώπινη ματαιοδοξία μπορεί να λειτουργήσει  σαν γέφυρα.

Διώρυγα Παναμά: Ίντριγκες, θανατηφόρες ζούγκλες, Κινέζοι και... Τραμπ μαινόμενος!

 

 Την έχουν αποκαλέσει ένα από τα «Επτά Θαύματα του Σύγχρονου Κόσμου». Όχι άδικα. Η διώρυγα του Παναμά είναι ένα κολοσσιαίο έργο, το οποίο στην κυριολεξία άλλαξε τον κόσμο. Δεν είναι μόνο 80 «τεχνητά» χιλιόμετρα νερού, που συνδέουν δύο ωκεανούς, αλλά και μια ακραία αλλαγή στις εμπορικές οδούς, που άλλαξε την γεωγραφία και τον τρόπο ζωής δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλη την Αμερική.

🔎Η Διώρυγα ήλθε και πάλι στην επικαιρότητα τις τελευταίες μέρες ως ένας (ακόμα) στόχος της επεκτατικής όρεξης του Ντόναλντ Τραμπ. Πριν ακόμα αναλάβει επισήμως τα καθήκοντά του, ο Αμερικανός πρόεδρος χτύπησε καμπανάκια για τα «συμφέροντα της Αμερικής», που πλήττονται επειδή κατά την άποψή του η Διώρυγα οδηγείται στο να «πέσει σε λάθος χέρια» (των Κινέζων εννοεί).

🔎Η ιστορία της Διώρυγας, πάντως, είναι γεμάτη από ίντριγκες, μυστικές συμφωνίες, διπλωματικές ανατροπές και χιλιάδες θανάτους. Δεν είναι υπερβολή να γράψουμε ότι ο Παναμάς σαν κράτος δημιουργήθηκε λόγω της Διώρυγας, μέχρι τότε δεν ήταν παρά μία επαρχία της Κολομβίας! Κι από τα χέρια των Γάλλων, που χρεοκόπησαν, πέρασε σ’ αυτά των Αμερικανών, που έχουν αποδειχτεί πολύ πιο κυνικοί όταν πρόκειται να κάνουν τέτοιες δουλειές.

🔎Ας το πάρουμε από την αρχή. Η ιδέα να συνδεθούν τα νερά του Κόλπου του Μεξικού μ’ αυτά του Ειρηνικού, ώστε να μπορούν να τα διασχίζουν ολόκληρα πλοία, υπήρχε ήδη από τον 16^ο αιώνα. Για την ακρίβεια, μόλις οι Ισπανοί έβαλαν χέρι στον αμύθητο πλούτο του σημερινού Περού (χρυσάφι και ασήμι κυρίως) κοίταζαν το χάρτη, κουνούσαν το κεφάλι τους κι έλεγαν «τι ωραία που θα’ τανε να υπήρχε ένας θαλάσσιος δρόμος».

🔎Το μεγάλο κίνητρο δεν ήταν μόνο η συντόμευση του ταξιδιού (διότι τα πλοία έπρεπε να κάνουν όλο το ταξίδι στη νότια μύτη της Νότιας Αμερικής για να περάσουν είτε το Στενό του Μαγγελάνου, που λόγω… στενότητας απαιτούσε πολύ μικρή ταχύτητα και μεγάλη προσοχή, είτε να πάνε πιο κάτω, στο Ακρωτήριο Χορν με την πάντα φουρτουνιασμένη θάλασσα.

🔎Πολύ σύντομα οι Ισπανοί εγκατέλειψαν αυτόν τον τρόπο μεταφοράς. Προτιμούσαν να πηγαίνουν τον χρυσό και το ασήμι σ’ ένα από τα λιμάνια του Ειρηνικού που είχαν αρχίσει να αναπτύσσονται τότε και μετά με μουλάρια και άμαξες να τα οδηγούν στα λιμάνια του Κόλπου του Μεξικού (στην Κεντρική Αμερική, αλλά και τη σημερινή Βενεζουέλα και την Κολομβία) απ’ όπου ξεκινούσαν οι καραβιές για την Ισπανία.

🔎Όποιος είχε μπροστά του χάρτη μπορούσε να αναγνωρίσει τρία σημεία, τα οποία είχαν ενδιαφέρον. Το πρώτο είχε εντοπιστεί στη χερσόνησο του Γιουκατάν, στις σημερινές νότιες εσχατιές του Μεξικού. Το δεύτερο στη σημερινή Νικαράγουα, όπου τα πλοία μπορούσαν να εκμεταλλευθούν και τον υδάτινο όγκο της Λίμνης της Νικαράγουα, και το τρίτο φυσικά η περιοχή του Παναμά. Αυτή η τελευταία συγκέντρωνε τις περισσότερες προτιμήσεις, επειδή την έβλεπαν στο χάρτη ότι ήταν η… λεπτότερη απ’ όλες.

🔎Στη θεωρία, βεβαίως, όλα είναι εύκολα. Στην πράξη, εκείνη η περιοχή του Παναμά είναι από τις δυσκολότερες του κόσμου. Η ιδιαίτερα υψηλή υγρασία έχει βοηθήσει στο να αναπτυχθεί χιλιετίες τώρα οργιώδης βλάστηση, με ζούγκλες αδιαπέραστες. Σ’ εκείνες, μάλιστα, διαβούν σήμερα μερικά από τα πιο επικίνδυνα για τον άνθρωπο είδη φιδιών, αραχνών και άλλων εντόμων, με δηλητήρια για τα οποία δεν έχει ανακαλυφθεί ακόμα αντίδοτο!

🔎(Παρένθεση: Ακόμα και σήμερα, με τα τόσο εξελιγμένα μέσα της εποχής μας, δεν έχει βρεθεί τρόπος να διαπεραστεί η ζούγκλα στην περιοχή του Νταριέν, στα σύνορα του Παναμά με την Κολομβία, και να δημιουργηθεί ένας δρόμος που θα τη διασχίζει. Γι’ αυτό ο περίφημος Παναμαερικανικός Αυτοκινητόδρομος, που ξεκινάει από την Αλάσκα και καταλήγει στη Γη Του Πυρός, διακόπτεται (!) σ’ εκείνη την περιοχή για μερικές δεκάδες χιλιόμετρα).

🔎Άλλα τέτοια κανάλια που είχαν επιτυχώς κατασκευαστεί σε άλλα μέρη του κόσμου (όπως το Κανάλι της Έρι, που ένωσε τον ποταμό Χάντσον με την ομώνυμη λίμνη στη Βόρεια Αμερική το 1820, ή ακόμα καλύτερα η Διώρυγα του Σουέζ που εγκαινιάστηκε το 1856) αύξησαν κατακόρυφα την αισιοδοξία ότι θα μπορούσε να γίνει κάτι τέτοιο κι εκεί.

🔎Η περιοχή του σημερινού Παναμά ήταν, βέβαια, υπό ισπανικό έλεγχο, υπό την αντιβασιλεία του Μεξικού. Το 1821, όταν ξέσπασε η επανάσταση και στα μέρη μας, όλη η κεντρική Αμερική εξεγέρθηκε για να διώξει τους Ισπανούς. Τότε δημιουργήθηκε το Μεξικό και τα κράτη της σημερινής Κεντρικής Αμερικής, τα οποία από το 1823 ως το 1838 ήταν ενωμένα σε ομοσπονδία. Ο Παναμάς ήταν η μοναδική επαρχία που επέλεξε να μην ακολουθήσει την τύχη της κεντρικής Αμερικής, αλλά να ενταχθεί στη Νέα Γρανάδα. Έτσι ονομαζόταν τότε το πρώτο κράτος που δημιουργήθηκε όταν διώχτηκαν οι Ισπανοί. Και περιελάμβανε τις σημερινές Κολομβία, Βενεζουέλα, Εκουαδόρ.

🔎Όποιος ήθελε, λοιπόν, να κάνει δουλειά για τη διώρυγα, θα έπρεπε να κουβεντιάσει με τη Νέα Γρανάδα (η οποία μετά τις… διασπάσεις της Βενεζουέλας και του Εκουαδόρ ονομάστηκε στην αρχή Μεγάλη Κολομβία και μετά σκέτο Κολομβία).

🔎Από το 1846 οι ΗΠΑ είχαν υπογράψει με τη Νέα Γρανάδα μια συμφωνία (Μαγιαρίνο-Μπίντλακ, από τα ονόματα αυτών που έβαλαν τη τζίφρα) που επέτρεπε στους Αμερικανούς τη «διέλευση» μέσω της περιοχής και την προστασία των φορτίων τους μέχρι και με στρατιωτική δύναμη. Τους έδινε, δηλαδή, συγκεκαλυμμένο δικαίωμα στρατιωτικής επέμβασης. Το 1848 με την ανακάλυψη χρυσού στην Καλιφόρνια η ζήτηση για γρήγορη μεταφορά έγινε ακόμα πιο επικτακτική.

🔎Στην αρχή οι Αμερικανοί αποφάσισαν να φτιάξουν έναν σιδηρόδρομο που θα ενώνει τα δύο άκρα του ισθμού και πράγματι αυτός λειτούργησε το 1855. Η ιδέα, όμως, για ένα κανάλι άρχισε να ωριμάζει. Και οι πρώτοι που έκλεισαν συμφωνία εκμετάλλευσης ήταν οι Γάλλοι, το 1877.

🔎Οι Γάλλοι είχαν ένα υπερόπλο στη φαρέτρα τους: Τον Φερντινάντ ντε Λεσέπς, τον «μάγο» του Σουέζ, τον άνθρωπο που όχι μόνο οραματίστηκε, αλλά έκανε και πράξη τη διώρυγα που ένωσε την Ερυθρά Θάλασσα με τη Μεσόγειο. Το όνομά του ήταν εγγύηση επιτυχίας. Όταν, λοιπόν, ο Λεσέπς μπήκε επικεφαλής του έργου, το χρήμα από επενδυτές άρχισε να ρέει άφθονο. Υπήρχε, μάλιστα, η βεβαιότητα ότι το πράγμα θα τελείωνε γρήγορα, αφού το μήκος της διώρυγας που απαιτούνταν να ανοίξει ήταν λιγότερο από το μισό αυτής του Σουέζ.

🔎Λεφτά είχε μπόλικα ο Λεσέπς στα χέρια του και οι εργασίες άρχισαν το 1881. Χιλιάδες ειδικευμένοι τεχνίτες πήγαν εκεί από το Σουέζ, αλλά και ντόπιοι εργάτες πήγαν πρόθυμα να εργαστούν, λόγω και των μεγάλων μισθών που έδινε η «Société civile internationale du Canal interocéanique par l'isthme du Darien». Αμ δε!

🔎Οι συνθήκες αποδείχτηκαν πολύ πιο δύσκολες και ιδιαίτερα φονικές. Ελονοσία, χολέρα, τσιμπήματα εντόμων, δαγκώματα φιδιών, σε ημερήσια διάταξη. Κάποια στιγμή καταγράφηκε μέχρι και απώλεια 200 ανθρώπων κάθε μήνα! Βεβαίως η εταιρεία απέκρυπτε αυτά τα φρικώδη νούμερα από την Ευρώπη και διαβεβαίωνε ότι «οι εργασίες συνεχίζονται κανονικά», όμως κάποια στιγμή το πράγμα μαθεύτηκε.

🔎Ο Λεσέπς επέμεινε να πληρώνει μέχρι το τέλος και να συνεχίζει, αν κι έβλεπε ότι δεν μπορούσε να πιάσει ούτε την πιο ξεχειλωμένη προθεσμία. Το 1889 τα λεφτά τελείωσαν. Τα έξοδα που είχαν γίνει μέχρι τότε άγγιζαν το κολοσσιαίο ποσό των 287 εκ. δολαρίων της εποχής (πάνω από 200 δις δολάρια σήμερα). Επιπλέον, πάνω από 22.000 άνθρωποι είχαν χάσει τη ζωή τους και 800.000 μικροεπενδυτές, που είχαν αγοράσει μετοχές της εταιρείας, είδαν τις οικονομίες τους να κάνουν φτερά. Η εταιρεία χρεοκόπησε και το έργο σταμάτησε. Φυσικά, κανείς δεν πήγε φυλακή.

🔎Οι Αμερικανοί, που έβλεπαν με αγωνία τις γαλλικές προσπάθειες, είχαν σχεδόν αποφασίσει να φτιάξουν δικό τους πέρασμα στη Νικαράγουα, αλλά μετά την γαλλική αποτυχία αποφάσισαν να αναλάβουν αυτοί. Στις 22 Ιανουαρίου 1903 ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζον Χέι και ο Κολομβιανός απεσταλμένος Τομάς Χεράν υπέγραψαν ένα επίσημο έγγραφο, σύμφωνα με το οποίο η Κολομβία θα έπαιρνε 10 εκ. δολάρια στο χέρι και ετήσιο ενοίκιο, για να παραχωρήσει την περιοχή της Διώρυγας.

🔎Το αμερικανικό Κογκρέσο επικύρωσε το έγγραφο, όμως η Κολομβία αρνήθηκε. Η αρνητική απόφαση, μάλιστα, της βουλής της ήταν ομόφωνη, διότι θεωρήθηκε παράδοση εθνικού εδάφους. Ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Θίοντορ Ρούζβελτ πήγε σε πιο… δραστικά μέτρα. Επικαλούμενος την… ξεχασμένη συνθήκη Μαγιαρίνο-Μπίντλακ, που ίσχυε ακόμη (!), αποφάσισε σε μια νύχτα στρατιωτική επέμβαση στον Παναμά και στήριξη σε τοπικούς άρχοντες, οι οποίοι ανακήρυξαν αμέσως την επαρχία στην ανεξάρτητη «Δημοκρατία του Παναμά»!

🔎Οι Κολομβιανοί αιφνιδιάστηκαν. Πριν καν προλάβουν να στείλουν στρατεύματα στην περιοχή για να χτυπήσουν τους «αντάρτες», είχαν προλάβει να εγκατασταθούν εκεί αμερικανικές φρουρές. Οπότε έκαναν πίσω. Δεν μπορούσαν να τα βγάλουν πέρα με την υπερδύναμη. Οι ΗΠΑ «αναγνώρισαν» αμέσως τον Παναμά ως ανεξάρτητο κράτος, όπως έκαναν το ένα μετά το άλλο όλα τα κράτη της εποχής. Η Κολομβία συμβιβάστηκε, τελικά, το 1921 να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της πρώην επαρχίας της, υπογράφοντας μια συμφωνία σύμφωνα με την οποία θα είχε προνόμια στην διέλευση της Διώρυγας.

🔎Αφού είχαν εξασφαλίσει το έδαφος, οι Αμερικανοί έπιασαν δουλειά για τα καλά. Χρειάστηκε, βέβαια, να αλλάξει τρεις φορές ο επικεφαλής αρχιμηχανικός και να αλλάξουν τα σχέδια τουλάχιστον πέντε φορές πριν δημιουργηθεί το κανάλι που γνωρίζουμε σήμερα. Αλλά το Κανάλι άρχισε να λειτουργεί ανήμερα του Δεκαπενταύγουστου το 1914.

🔎Από το 1903 οι ΗΠΑ είχαν υπογράψει μια ειδική συμφωνία με την κυβέρνηση του «ανεξάρτητου» Παναμά, η οποία τους παραχωρούσε ουσιαστική διοίκηση στη διώρυγα λες και ήταν καθαρό αμερικανικό έδαφος. Η Ζώνη Διώρυγας Παναμά (Panama Canal Zone) ήταν μια ειδική διοικητική περιοχή των ΗΠΑ, τελείως ανεξάρτητη από τον υπόλοιπο Παναμά, κι εκτεινόταν σε ζώνη 8 χλμ. εκατέρωθεν της Διώρυγας, εξαιρώντας τις μεγάλες πόλεις Παναμά και Κολόν. Περιττό, βέβαια, να τονίσουμε ότι η ιστορία του Παναμά μόνο «δημοκρατική» δεν ήταν: Συνεχή στρατιωτικά πραξικοπήματα και δικτατορίες, με στρατιωτικούς ηγέτες – αμερικανικά ανδρείκελα, βουτηγμένους στη διαφθορά.

🔎Το 1977 ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Τζίμι Κάρτερ και ένα απ’ αυτά τα ανδρείκελα, ο τότε «υπέρτατος ηγέτης της παναμαϊκής επανάστασης» (μη γελάτε!) Ομάρ Τορίχος, υπέγραψαν τη συμφωνία «μετάβασης» της Ζώνης Διώρυγας στον Παναμά. Ο Κάρτερ δεν καταλάβαινε τι χρειαζόταν αυτή η ζώνη, αφού στην ουσία οι ΗΠΑ ήλεγχαν όποτε ήθελαν όλη τη χώρα. Η πλήρης απόδοση της διώρυγας στη διοίκηση του Παναμά ολοκληρώθηκε το 1999.

🔎Οι Παναμέζοι δεν έχουν ξεφύγει από την αμερικανική αγκαλιά, όμως τα τελευταία χρόνια κινούνται πιο ελεύθερα για τα συμφέροντά τους. Η μεγάλη καμπάνα για τις ΗΠΑ χτύπησε το 2017, όταν ο Παναμάς σταμάτησε να αναγνωρίζει την κυβέρνηση της Ταϊβάν και «γύρισε» την αναγνώριση στη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας. Αμέσως άρχισε η ροή μεγάλων κινεζικών επενδύσεων σε υποδομές, ενέργεια και εμπόριο, που ξεπερνούν τα 3 δισ. δολάρια. Τότε η (πρώτη) κυβέρνηση Τραμπ είχε αντιδράσει, αλλά δεν μπορούσε να αποτρέψει τη συμφωνία.

🔎(Άλλη μια παρένθεση: Μέχρι τότε, οι Κινέζοι άφηναν να εννοηθεί ότι ετοίμαζαν δικό τους «πέρασμα» μέσω Νικαράγουας! Από το 2010 είχαν φτιάξει και μια εταιρεία, στο Χονγκ Κονγκ, που υποτίθεται εργαζόταν στα σχέδια μαζί με την (παραδοσιακά αριστερή) κυβέρνηση του Ντανιέλ Ορτέγκα. Βεβαίως μετά το 2017 η «μεγάλη» αυτή εταιρεία έκλεισε μυστηριωδώς μέσα σ’ ένα βράδυ και τα σχέδια εγκαταλείφθηκαν).

🔎Γι’ αυτό και τώρα ο Ντόναλντ Τραμπ επαναφέρει το θέμα. Βλέπει την κινεζική επιρροή στον Παναμά να κάνει άλματα. Περισσότεροι από 200.000 υπολογίζονται οι Κινέζοι που ζουν στη χώρα, σχεδόν το 5% του πληθυσμού πια. Οι επενδύσεις αυξάνονται, και φυσικά ένας έλεγχος (έστω και έμμεσος) των Κινέζων στη Διώρυγα θα προκαλούσε πραγματική ασφυξία στο αμερικανικό εμπόριο μεταξύ των δύο ακτών, το οποίο περνάει από εκεί σε ποσοστό πάνω από 70%! (το υπόλοιπο διακινείται με τρένα και φορτηγά).

🔎Ο Τραμπ ζητάει «επαναδιαπραγμάτευση» της συνθήκης του 1977. Στην ουσία θέλει να αναβιώσει την Ζώνη διοίκηση, που ίσχυε μέχρι τότε. Θα το καταφέρει;

Φύλαρχοι, πουλιά, πέτρες και φασόλια: Τα μυστήρια ονόματα των νομισμάτων!

 

To γνωρίζετε ότι υπάρχει νόμισμα χώρας που πήρε το όνομά του από ένα φασόλι; Κι ένα άλλο από την ανατολή του ηλίου; Κι ένα τρίτο από ένα εξωτικό πουλί; Κι ένα τέταρτο από την απλή… βροχούλα;

🔎Η ιστορία των νομισμάτων είναι ούτως ή άλλως συναρπαστική. Αν επικεντρωθούμε στην ονομασία τους, θα ανακαλύψουμε πολλές άγνωστες και ενδιαφέρουσες στιγμές. Μπορεί στον κόσμο τα περισσότερα νομίσματα να είναι λίρες, φράγκα, δολάρια, ρουπίες, ρεάλια και δηνάρια, ωστόσο υπάρχουν και κράτη που υιοθέτησαν πολύ πιο παράξενα ονόματα για το εθνικό τους νόμισμα.

🔎Βεβαίως ακόμα και τα εξωτικά ονόματα, κυρίως από χώρες της Ασίας, που δεν ακολουθούν την πεπατημένη των ονομάτων που αναφέραμε πιο πριν, έχουν κάποια σχέση είτε με τοπική μονάδα βάρους, είτε με μια λέξη που συμβόλιζε κάτι πολύτιμο στην τοπική γλώσσα. Υπάρχουν, όμως, και οι απόλυτες εξαιρέσεις: Νομίσματα που πήραν το όνομά τους από φυλάρχους, κατακτητές, πουλιά, λαούς ολόκληρους, πόλεις και βουνά!

🔎Πούλα: Μια από τις πιο γνωστές ιστορίες που κυκλοφορούν για τα ονόματα των νομισμάτων αφορά αυτό της Μποτσουάνα. Το «πούλα» σημαίνει… βροχή στην τοπική γλώσσα των Τσουάνα και προφανώς είναι ό,τι πιο πολύτιμο γι’ αυτούς. Στην έρημο Καλαχάρι, που καλύπτει το 70% της χώρας (είναι τετραπλάσια από την Ελλάδα και παραπάνω) η βροχή είναι κάτι σπάνιο.

🔎Λότι: Στο κοντινό βασίλειο του Λεσότο, μια χώρα σχεδόν στρογγυλή, περικυκλωμένη από τη Νότια Αφρική και με έκταση σχεδόν 1/4 της Ελλάδας, φρόντισαν να δώσουν στο νόμισμά τους το όνομα του σημαντικότερου εμβλήματος της χώρας. Λότι σημαίνει «βουνό» στη γλώσσα Σόθο και περιγράφει τους ορεινούς όγκους, γύρω από τους οποίους βρίσκεται η χώρα και είναι οι ψηλότεροι σ’ ολόκληρο το νότιο άκρο της Αφρικής.

🔎Λιλανγκένι: Στο άλλο μικρούλι βασίλειο στο νότο της Αφρικής, το Εσουατίνι (το οποίο μέχρι πριν λίγα χρόνια λεγόταν Σουαζιλάνδη), οι κάτοικοι τιμούν τους προγόνους τους και το αποδεικνύουν. Το νόμισμα λέγεται λιλανγκένι και παίρνει το όνομά του από τη φυλή Εμαλανγκένι, τους πρόγονους των Σβάζι, που είναι η κυρίαρχη φυλή στη χώρα.

🔎Κολόν: Αυτό είναι εύκολο, αν και… παράξενο. Μεταφερόμαστε στην Κόστα Ρίκα, στην κεντρική Αμερική, όπου οι ηγέτες αποφάσισαν ήδη από το 1896 να ονομάσουν το νόμισμά τους κολόν. Από το όνομα του Χριστόφορου Κολόμβου (Κριστομπάλ Κολόν στα ισπανικά), ο οποίος όχι μόνο ανακάλυψε την περιοχή σ’ ένα από τα ταξίδια του το 1503, αλλά και της έδωσε το όνομα «πλούσια ακτή», που το’ χει ακόμα. Ο Κολόμβος ανάμεσα στα άλλα κράτη της Αμερικής θεωρείται βάρβαρος και ανελέητος κατακτητής που κατέστρεψε τους γηγενείς πολιτισμούς, αλλά προφανώς δεν έχουν όλοι την ίδια γνώμη.

🔎Κόρντομπα: Κι αν είναι παράξενο για την Κόστα Ρίκα, τι να πει κανείς για τη Νικαράγουα, λίγο πιο βόρεια. Το όνομά κόρντομπα για το νόμισμά της το θέσπισε από το όνομα του Ισπανού κατακτητή της περιοχής, Φρανσίσκο Χερνάντεζ ντε Κόρντομπα, ο οποίος ήταν αυτός που ίδρυσε τις δύο μεγάλες αποικιακές πόλεις της χώρας, τη Γρανάδα και τη Λεόν. Παράξενο, δεδομένου ότι το όνομα της χώρας (Νικαράγουα) προέρχεται από έναν τοπικό φύλαρχο και επαναστάτη, τον Νικαράο.

🔎Μπαλμπόα:  Τρίτο και… φαρμακερό κράτος που θυμάται τον κατακτητή του με το όνομα του νομίσματος είναι ο Παναμάς. Το νόμισμα ονομάζεται μπαλμπόα, από τον Βάσκο Νούνιεζ ντε Μπαλμπόα, ο οποίος ήταν ο πρώτος στην ιστορία που ολοκλήρωσε τη διαδρομή από τον Ατλαντικό στον Ειρηνικό Ωκεανό. Δηλαδή έκανε το δρομολόγιο που κάνουν πια δεκάδες πλοία καθημερινά μέσω της διώρυγας.

🔎Λεμπίρα: Όσο πάμε πιο βόρεια, πάντως, στην Κεντρική Αμερική τόσο εξασθενεί η ανάμνηση των κονκισταδόρες. Στην Ονδούρα, για παράδειγμα, πήγαν στο αντίθετο άκρο. Το νόμισμα από το 1931 ονομάζεται λεμπίρα, από το όνομα του φύλαρχου του τοπικού λαού Λένκα, ο οποίος σύμφωνα με το θρύλο ξεκίνησε την αντίσταση κατά των Ισπανών τον 16^ο αιώνα.

🔎Κετζάλ: Στη Γουατεμάλα, το πιο βόρειο από τα κράτη της κεντρικής Αμερικής, το τοπικό νόμισμα είναι το κετζάλ. Πρόκειται για το εθνικό πουλί της χώρας, που εμφανίζεται και στη σημαία της. Το 2025 συμπληρώνει 100 χρόνια κυκλοφορίας. Υπάρχει, πάντως, και σύνδεση με την ιστορία: Οι Μάγιας, ο πανάρχαιος αυτός λαός, συνήθιζαν να μαζεύουν τα φτερά της ουράς αυτού του όμορφου εξωτικού πουλιού και τα χρησιμοποιούσαν σαν νόμισμα, πριν φτάσουν οι Ισπανοί.

🔎Βατού: Στην περιοχή της Ωκεανίας έχουν περίεργες απόψεις σχετικά με τα νομίσματα. Στο νησιώτικο κράτος του Βανουάτου π.χ. το νόμισμα είναι το βατού, από την παλαιότερη ρίζα των τοπικών γλωσσών που σημαίνει «πέτρα»! Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, οι πέτρες δεν… ευδοκιμούν πολύ σ’ αυτή την περιοχή.

🔎Παάνγκα: Στο επίσης νησιώτικο κράτος της Τόνγκα το νόμισμα είναι το παάνγκα, που συμβολίζει ένα είδος… φασολιού. Πρόκειται για μια ποικιλία που τη λένε «Φασόλι του Αγίου Θώμα» και έφτασε στο νησί από ένα ρεσάλτο των ντόπιων σ’ ένα γαλλικό πλοίο. Το φύτεψαν κατά λάθος και άνθισε, αλλά για αρκετά χρόνια δεν το κατανάλωναν σαν τροφή, επειδή είχε σκληρό εξωτερικό περίβλημα.

🔎Νάφκα: Επιστρέφουμε στην Αφρική και στο βορειοανατολικό της άκρο, την Ερυθραία. H περιοχή ήταν κομμάτι της Αιθιοπίας μέχρι την ανεξαρτησία της το 1991 και χρησιμοποιούσε, βέβαια, το μπιρ, το νόμισμα της Αιθιοπίας. Το 1997 ο πρόεδρος-δικτάτορας Ισάιας Αφουέρκι (ο οποίος βρίσκεται ακόμα στο τιμόνι) θεσμοθέτησε το νάφκα. Είναι το όνομα της πόλης, στην οποία σημειώθηκε η πρώτη μεγάλη νίκη των ανταρτών κατά του αιθιοπικού στρατού, που άνοιξε το δρόμο στην ανεξαρτησία.

🔎Κουάτσα: Πιο νότια στην Αφρική βρίσκουμε αυτή την ονομασία για νόμισμα σε τρεις γειτονικές χώρες, το Μαλάουι, τη Ζάμπια και την Αγκόλα (όπου προφέρεται κουάντζα). Το όνομά του το πήρε από την λέξη «ανατολή» που είναι κοινή στις γλώσσες των λαών της περιοχής. Ο ανατέλλων ήλιος συμβολίζει την αισιοδοξία, βέβαια, και την οικονομική ευμάρεια. Στην Αγκόλα ο ποταμός Κουάντζα, από τον οποίο προήλθε η ονομασία του νομίσματος, βρίσκεται στα νοτιοανατολικά της χώρας, από εκεί που βγαίνει ο ήλιος για τους περισσότερους.