Μογγολία, η γέμιση στο σάντουιτς που τη θέλουν όλοι

Τι κάνεις ως λαός όταν η πατρίδα σου έχει την ατυχία να βρίσκεται ανάμεσα σε δύο υπερδυνάμεις; Όταν, μάλιστα, ήσουν κι εσύ υπερδύναμη τα παλιά τα χρόνια και αισθάνεσαι όλη αυτή την υπερηφάνεια που σου δίνει το ένδοξο παρελθόν;

🔎Η Μογγολία, όπως τη βλέπουμε στο χάρτη, δεν έχει καμία σχέση με τους Μογγόλους. Δηλαδή αυτές τις φυλές που χαρακτηρίζουν τον εαυτό τους σαν μέρος της μεγάλης μογγολικής οικογένειας. Αυτοί είναι διασκορπισμένοι όχι μόνο στη Μογγολία, αλλά και στη Ρωσία και την Κίνα. Για την ακρίβεια, ο πληθυσμός των Μογγόλων που ζει εκτός Μογγολίας είναι τριπλάσιος απ’ αυτόν που ζει στη χώρα!

🔎Η περιοχή που ζουν ακόμα και σήμερα οι μογγολικές φυλές μπορεί να είναι στη συντριπτική της πλειοψηφία είτε άγονη στέπα, είτε έρημος (Γκόμπι), αλλά γεωπολιτικά αποτελεί ένα… εύγευστο σαλάμι σ’ ένα σάντουιτς, τα δύο ψωμάκια του οποίου είναι δύο τεράστιες δυνάμεις, Ρωσία και Κίνα.

🔎Η στέπα και η έρημος μπορεί να είναι άγονη, αλλά παίζει ήδη μεγάλο γεωπολιτικό ρόλο. Και θα παίξει ακόμα μεγαλύτερο τα επόμενα χρόνια, όταν θα έλθει στο προσκήνιο η υποβόσκουσα κόντρα των ΗΠΑ με την Κίνα.

🔎Οι Μογγόλοι ζουν μεγάλες στιγμές τα τελευταία χρόνια. Όλοι οι μεγάλοι τους χαϊδεύουν. Αμερικανοί, Κινέζοι, Ρώσοι. Κι αυτοί, επειδή δεν είναι ούτε αφελείς, ούτε ηλίθιοι, σκέφτονται πώς να παίξουν τα χαρτιά τους για να έχουν τα πιο σημαντικά οφέλη.

🔎Η ιστορία των Μογγόλων ξεκινάει από παλιά, αλλά δεν χρειάζεται να επεκταθούμε πολύ. Απλά να γνωρίζουμε ότι οι μογγολικές πολεμοχαρείς νομαδικές φυλές ζουν εκεί για πολλούς αιώνες. Ο Τεμουτζίν, που εμείς οι δυτικοί τον γνωρίζουμε ως Τζένγκις Χαν, ήταν ο πρώτος που ένωσε τις φυλές και το αποτέλεσμα αυτής της ένωσης και των επιθετικών πολέμων που προέκυψαν είναι η μεγαλύτερη αυτοκρατορία σε έκταση που γνώρισε ποτέ η υφήλιος (από το 1206 μ.Χ. ως το 1338 μ.Χ.).

🔎Παρένθεση γεωγραφική: Γράφοντας «Μογγολία» δεν εννοούμε μόνο το κράτος Μογγολία, που βλέπουμε στο χάρτη. Για πολλούς αιώνες αυτή η περιοχή, που ισούται με 12 Ελλάδες περίπου, ήταν γνωστή ως… Εξωτερική Μογγολία.

🔎Διότι, προφανώς, υπήρχε και η… Εσωτερική Μογγολία. Και υπάρχει ακόμα, μόνο που δεν είναι ανεξάρτητο κράτος, αλλά διοικητική ενότητα της Κίνας, με την ονομασία «Αυτόνομη περιοχή της Εσωτερικής Μογγολίας», που έχει έκταση όσο περίπου 9 Ελλάδες.

🔎Βεβαίως με το «αυτόνομη» μην πάει ο νους σας σε αυτονομία και ελευθερία. Απλά, εκεί υπήρξε μια κάποια προστασία της μογγολικής γλώσσας και κουλτούρας. Οι Μογγόλοι της Κίνας αποτελούν μόλις το 17% του πληθυσμού της Εσωτερικής Μογγολίας, όμως είναι περίπου 6,5 εκατομμύρια, δηλαδή… σχεδόν διπλάσιοι από τους Μογγόλους που ζουν στο κράτος Μογγολία (3,5 εκατομμύρια).

🔎Εκτός απ’ αυτούς τους Μογγόλους, τους Χάλκα όπως λένε οι ίδιοι τους εαυτούς τους, υπάρχουν και άλλοι. Οι οποίοι ζουν στη Ρωσία. Και δεν ονομάζονται Μογγόλοι, αλλά «Μπουριάτ» και «Oϊράτ». Επίσης, η φυλή των Τουβίνων, που ζουν στην Τούβα (σήμερα η Δημοκρατία της Τούβα είναι ένα από τα κομμάτια που συνθέτουν τη Ρωσική Ομοσπονδία) θεωρείται ο συνδετικός κρίκος μεταξύ μογγολοειδών και τουρκογενών λαών. Η γλώσσα τους είναι τουρκογενής, αλλά η κουλτούρα τους, η θρησκεία οι παραδόσεις τους μογγολοειδείς.

🔎Οι Μογγόλοι γενικά δεν τα πήγαιναν καλά ούτε με τις κινεζικές φυλές στο νότο, ούτε και με τις τουρκογενείς φυλές στην κεντρική Ασία. Αλληλεπίδραση υπήρξε, αλλά και πολλοί πόλεμοι μεταξύ τους. Το 1691 μ.Χ. σχεδόν όλη η περιοχή της Μογγολίας υποτάχθηκε στην κινέζικη δυναστεία των Qing, της οποίας οι αυτοκράτορες δεν ήταν Κινέζοι Χαν, αλλά Μαντζουριανοί, που ζούσαν στα ανατολικά τους.

 🔎Οι «βόρειες» μογγολικές φυλές από τον 15ο αιώνα άρχισαν να αισθάνονται την πίεση των Ρώσων, που προωθούνταν αργά αλλά μεθοδικά σ’ όλη τη Σιβηρία. Oι Οϊράτ εξασθένησαν μετά από συνεχείς πολέμους με τους Καζάκους εκεί δίπλα και τελικά υποτάχθηκαν στους Ρώσους (σήμερα ζουν στην ρωσική αυτόνομη δημοκρατία του Αλτάι).

🔎Οι Μπουριάτοι, που ζούσαν στα νότια της τεράστιας λίμνης Βαϊκάλης, αντιστάθηκαν στους Κοζάκους (προσοχή, άλλο οι ΚΑζάκοι του Καζακστάν, άλλο οι ΚΟζάκοι που ήταν ρωσογενείς στρατιωτικές δυνάμεις πιστές στον τσάρο), αλλά στο τέλος έγιναν κι αυτοί φόρου υποτελείς  από το 1689 και ως το 1727. Από τότε και επίσημα οι μογγολικές φυλές ήταν διαιρεμένες στις δύο αυτοκρατορίες.

🔎Το 1911, όταν και έπεσε η μαντζουριανή δυναστεία των Qing στην Κίνα, οι Μογγόλοι έκαναν την κίνησή τους. Είπαν ότι αυτοί έχουν δηλώσει την υποταγή τους στον αυτοκράτορα, οπότε τώρα που δεν υπάρχει αυτοκράτορας δεν ισχύει τίποτα. Το κράτος Μογγολία, λίγο πολύ στην έκταση που την ξέρουμε σήμερα, αποσπάστηκε από την Κίνα εκείνη τη χρονιά, το 1911. Οι Κινέζοι δεν το δέχτηκαν βέβαια, μετά από τόσους αιώνες κι άρχισαν τις επιθετικές κινήσεις, για να «γονατίσουν» τους Μογγόλους.

🔎Οι νότιες μογγολικές φυλές, αυτές που ζουν στη σημερινή «Εσωτερική Μογγολία», αποδέχτηκαν την κυριαρχία της Δημοκρατίας της Κίνας. Στην ουσία πίστεψαν τους Κινέζους, ότι η νέα κινέζικη δημοκρατία θα είναι «πέντε λαοί» (Κινέζοι, Μογγόλοι, Θιβετιανοί, Μαντζουριανοί και Ουιγούροι). Η παλιά, «δημοκρατική» σημαία της Κίνας (που χρησιμοποιήθηκε από το 1912 ως το 1928) είχε πέντε οριζόντιες ρίγες, που συμβόλιζαν τους πέντε λαούς. Οι Μογγόλοι ήταν το μπλε χρώμα στη σημαία.

🔎Η Μογγολία τελικά παρέμεινε στο χάρτη ως ανεξάρτητο κράτος λόγω της Ρωσίας. Μετά την Οκτωβριανή επανάσταση, υπήρχαν σκέψεις να λειτουργήσει η Μογγολία ως «μαξιλαράκι» (buffer zone) μεταξύ ΕΣΣΔ και Κίνας. Με Σοβιετική βοήθεια, η Μογγολία ανακήρυξε πάλι την ανεξαρτησία της το 1921 και τότε αναγνωρίστηκε απ’ όλα τα κράτη. Στην ουσία, πάντως, υπήρξε ένας σοβιετικός δορυφόρος. Το 1928 έγινε και φιλο-σοβιετικό πραξικόπημα, επειδή ο τότε ηγέτης είχε… ροπές προς τον εθνικισμό. Έκτοτε δεν υπήρχε καμία αμφιβολία ότι η Μογγολία λειτουργούσαν περίπου σαν σοβιετική δημοκρατία, απλά δεν ήταν ενταγμένη στην ΕΣΣΔ.

🔎Και η Τούβα; Η περιοχή της Τούβα από το 1.759 μ.Χ. ήταν Κίνα. Το 1911 αποσπάστηκε κι αυτή από την Κίνα, αλλά και από τη Μογγολία. Το 1921, επίσης με σοβιετική υποστήριξη, αυτοανακηρύχθηκε ανεξάρτητη με την ονομασία Λαϊκή Δημοκρατία της Τούβα. Την αναγνώρισαν η ΕΣΣΔ, η Μογγολία και… κανένας άλλος!

🔎Η Τούβα παρέμεινε «ανεξάρτητη» μέχρι το 1944, όταν αποφάσισε να κάνει το βήμα που όλοι περίμεναν, δηλαδή να «ενσωματωθεί» στη Σοβιετική Ένωση. Στην αρχή ως «Αυτόνομη Περιοχή» (όμπλαστ) και από το 1961 ως «αυτόνομη δημοκρατία». H οποία το 1990 έγινε απλά «Δημοκρατία» της Ρώσικης Ομοσπονδίας.

🔎Λεπτομέρεια σημαντική: Από όλες τις «αυτόνομες δημοκρατίες» που βρίσκονται στη Ρωσία ΕΚΤΟΣ της περιοχής του Καυκάσου, η Τούβα έχει μακράν το μεγαλύτερο «εθνικό» ποσοστό: Σύμφωνα με την απογραφή του 2010, περισσότεροι από το 82% των 304.000 κατοίκων της δηλώνουν Τουβίνοι και μόνο 16% Ρώσοι.

🔎Το πιο διάσημο τέκνο των Τουβίνων είναι ο Σεργκέι Σοϊγκού. O οποίος μέχρι τον περασμένο Μάιο ήταν ο υπουργός Άμυνας της Ρωσίας και θεωρούνταν πανίσχυρος πριν ξεκινήσει ο πόλεμος στην Ουκρανία, αλλά τα τελευταία δύο χρόνια παρουσιάστηκε ελάχιστα. Σαφώς πολύ λιγότερο από όσο περιμένει κάποιος να εμφανιστεί ένας υπουργός Άμυνας μιας χώρας που βρίσκεται σε πόλεμο.

🔎Ο Σοϊγκού δεν είναι τυχαίο πρόσωπο. Κρατάει από γερό τζάκι, που λένε, στην περιοχή της Τούβα, ο πατέρας του ήταν εκτός των άλλων βουλευτής της τοπικής βουλής. Πολιτικός μηχανικός σπούδασε, αλλά συνδέθηκε πολύ με τον Πούτιν και κέρδισε την εμπιστοσύνη του, ώστε να αναλάβει υπουργός κρίσεων, κυβερνήτης της περιοχής της Μόσχας για λίγο, και υπουργός Άμυνας τα δέκα τελευταία χρόνια. Από τον Μάιο είναι γραμματέας του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσίας. Θεωρητικά, αναβαθμίστηκε. Ουσιαστικά, οι αρμοδιότητές του ψαλιδίστηκαν.

🔎Κάθε φορά που ο Σοϊγκού ταξιδεύει στην Κιζίλ, την πρωτεύουσα της Τούβα, γίνεται χαμός. Τον λατρεύουν. Αυτό, βέβαια, τον Πούτιν δεν τον ενοχλεί, ή τέλος πάντων δεν τον ενοχλούσε. Επιπλέον, ο Σοϊγκού μιλάει και άπταιστα κινέζικα, μογγόλικα, γιαπωνέζικα και τούρκικα, εκτός από ρώσικα, αγγλικά και την μητρική του γλώσσα, τα τουβίνικα.

🔎Στις συναντήσεις που είχε ο Πούτιν με αξιωματούχους Κίνας και Μογγολίας, ο Σοϊγκού ήταν σχεδόν πάντα δίπλα. Και πολλές φορές μιλούσε στους άλλους στη γλώσσα τους. Ούτε αυτό ενοχλεί τον Πούτιν, ή τουλάχιστον δεν τον ενοχλούσε. Όπως δεν τον ενοχλούσε το ότι κάθε φορά που ο Σοϊγκού ετοιμαζόταν να ταξιδέψει στην Κίνα έκανε και μια… στάση στη Μογγολία, όπου τα ξαδελφάκια του οι Μογγόλοι τον υποδέχονταν με τιμές αρχηγού κράτους.

🔎Ο Σοϊγκού θα μπορούσε να είναι ένα πρόσωπο-κλειδί για την ευρύτερη περιοχή της Μογγολίας. Η οποία για τη Ρωσία, έτσι που τα κατάφερε να κόψει τις επαφές της με τη Δύση, αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία.

🔎Με το που ανέλαβε το 2000, άλλωστε, ο Πούτιν μια από τις πρώτες επισκέψεις που προγραμμάτισε ήταν στη Μογγολία. Πρώτη φορά πήγε Ρώσος πρόεδρος εκεί, είχαν να δουν ηγέτη του βόρειου γείτονά τους από τον Λεονίντ Μπρέζνιεφ το 1974. Η Ρωσία τροφοδοτεί τη Μογγολία με φτηνό πετρέλαιο και φυσικό αέριο, και το 2005 διέγραψε το 98% των χρεών που της είχε η γειτόνισσά της (τα οποία, βέβαια, ήταν σταγόνα στον ωκεανό μπροστά στο μεγάλο ρώσικο ΑΕΠ).

🔎Αυτές οι κινήσεις δεν θα μπορούαν παρά να έχουν αποτέλεσμα. Σύμφωνα με μια έρευνα που δημοσιεύτηκε σε ρώσικη ιστοσελίδα το 2017, περισσότεροι από το 90% των κατοίκων της Μογγολίας αισθάνονται «φιλική χώρα» τη Ρωσία.

🔎Υπάρχουν σχέδια για πάνω από 17(!) αγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι οποίες θα ξεκινούν από τη Σιβηρία και θα κατευθύνονται στην Κίνα ΜΕΣΩ του μογγόλικου εδάφους. Ανάμεσά τους κι ένας πραγματικά θηριώδης, που θα ξεκινάει από το Ιρκούτσκ και θα καταλήγει στο Πεκίνο. Η Μογγολία παίζει το ρόλο της γέφυρας για την υλοποίηση αυτών των σχεδίων. Καταλαβαίνετε ότι τώρα που το ρώσικο αέριο και πετρέλαιο (ειδικά από τη Σιβηρία) δεν θα κατευθύνεται στην Ευρώπη, αλλά κυρίως στην Κίνα, η περιοχή παίζει όλο και μεγαλύτερο ρόλο στα ρώσικα συμφέροντα.

🔎Οι Κινέζοι έχουν κάνει μεγάλες προσπάθειες από το 1990 να «εξομαλύνουν» τις σχέσεις τους με τη Μογγολία. Κατ’ αρχάς, εγγυήθηκαν ότι δεν έχουν εδαφικές βλέψεις, κάτι που εξαρχής ήθελαν οι Μογγόλοι. Κατά δεύτερον, έγιναν μακράν ο πρώτος και σημαντικότερος εμπορικός εταίρος της Μογγολίας. Τους «παραχώρησαν» και το λιμάνι του Τιαντσίν για τις εμπορικές τους συναλλαγές. To 78% των μογγολικών εξαγωγών καταλήγει στην Κίνα. Νούμερο αδιανόητο.

🔎Κι οι Αμερικανοί, βέβαια, δεν πάνε πίσω στα χάδια. Οι ΗΠΑ, μάλιστα, το 2019 περιέγραψαν τη σχέση τους με τη Μογγολία ως αυτή του «τρίτου γείτονα»! Εκτός από τους Ρώσους και τους Κινέζους, δηλαδή, θέλουν κι αυτοί να χωθούν. Για την ώρα μέσω δωρεών στην εκπαίδευση και στην οικονομική ανάπτυξη.

🔎Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 οι ΗΠΑ προμήθευσαν στη Μογγολία πάνω από 2 εκατομμύρια εμβόλια. Οι δύο χώρες υπέγραψαν το 2023 συμφωνία «Ανοιχτών Ουρανών», που επιτρέπει σε αμερικανικά (εμπορικά) αεροσκάφη να διέρχονται από τον μογγολικό εναέριο χώρο. Οι Μογγόλοι σε ποσοστό 58% προτιμούν, λέει, να βρίσκονται στην σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ, έναντι μόλις 5% που διαφωνούν και 37% που απλά εκφράζουν ανησυχίες.

🔎Τι παρατηρείτε; Ότι αυτή τη στιγμή οι Μογγόλοι εμφανίζονται να τους θέλουν όλους! Και με τους Ρώσους αισθάνονται φίλοι, και τους Αμερικανούς θέλουν κοντά, και με τους Κινέζους κάνουν όλες τις δουλειές τους. Και με τον χωροφύλαξ και με τον αστυφύλαξ. Το απολαμβάνουν. Και περιμένουν τη στιγμή που θα κάνουν την κίνησή τους.

Τα 20 χιλιόμετρα του απόλυτου μυστηρίου στην Κεντρική Ασία

 

Αν παρατηρήσει κάποιος τον παγκόσμιο χάρτη, ειδικά στην περιοχή της Κεντρικής Ασίας, θα δει ένα σημείο όπου «ενώνονται» τα σύνορα της Ρωσίας (βόρεια), της Μογγολίας (ανατολικά), της Κίνας (νότια) και του Καζακστάν (δυτικά). Ο χάρτης, βέβαια, σ’ αυτή τη μεγάλη κλίμακα δεν αποτυπώνει τη αλήθεια, αλλά μια ψευδαίσθηση. Τα τέσσερα κράτη δεν έχουν σε κανένα σημείο κοινά σύνορα. Χωρίζονται από μια «νεκρή ζώνη» περίπου 20 χιλιομέτρων.

🔎Για την ακρίβεια, παρ’ ότι φαίνεται στο χάρτη ότι το Καζακστάν και η Μογγολία κάνουν… προσπάθεια να φτάσουν η μία την άλλη, τελικά δεν ενώνονται. Μεσολαβεί μια περιοχή όπου υπάρχουν μόνο σύνορα Κίνας και Ρωσίας.

🔎Θα μπορούσε να είναι απλά μια γεωγραφική ιδιαιτερότητα. Αλλά δεν είναι. Τα σύνορα στη συγκεκριμένη περιοχή ήταν διαφορετικά και άλλαξαν.  Ολόκληρες περιοχές «μεταφέρθηκαν» από τη δικαιοδοσία της μίας χώρας στην άλλη. Κι αυτό το οφείλουν στα οράματα ενός ντόπιου φτωχού βοσκού και της θετής του κόρης. Δεν είναι απίστευτο;

🔎Οι κάτοικοι, ούτως ή άλλως, είναι ελάχιστοι σ’ αυτή την ιδιαίτερα ορεινή περιοχή. Και όλοι τους, όσοι ζουν και στις τέσσερις χώρες, ανήκουν στην ίδια φυλετική οικογένεια. Τα σύνορα, λοιπόν, δεν χαράχτηκαν για να χωρίσουν όσο πιο δίκαια γίνεται διαφορετικούς πληθυσμούς, αλλά εξυπηρέτησαν άλλα συμφέροντα. Κυρίως να περιορίσουν την επέκταση ενός θρησκευτικο-πολιτικού κινήματος, που απείλησε τα συμφέροντα των μεγάλων στην περιοχή. Κι ακόμα δεν έχει σβήσει.

🔎Η τεράστια και πανύψηλη οροσειρά που βρίσκεται στην περιοχή ονομάζεται Αλτάι. Η οροσειρά καλύπτει μια τεράστια έκταση χιλιάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων και η ψηλότερη κορυφή της, ονόματι Μπελούκα στα σύνορα Ρωσίας-Καζακστάν, φτάνει τα 4.506 μέτρα. Δηλαδή είναι σα να βάζουμε άλλον μισό… Όλυμπο πάνω στο ψηλότερο ελληνικό βουνό.

🔎Το «Αλτάι» δεν είναι μόνο γεωγραφικός όρος, αλλά και εθνολογικός. Αλτάι είναι το γενικό όνομα που χρησιμοποιούσαν επί αιώνες οι γηγενείς νομαδικές και ημι-νομαδικές φυλές που περιπλανιόνταν στα βουνά και τις χαράδρες, πριν τα κράτη χαράξουν σύνορα. Οι φυλές αυτές έχουν και σήμερα πια τόσες διαφορετικές ονομασίες που σε πιάνει πονοκέφαλος για να ξεχωρίσεις ποιος είναι τι. Κάποιες ονομασίες, μάλιστα, είναι κοινές, αναφέρονται στην ίδια φυλή, απλά αλλιώς ονομάζουν μία φυλή οι Κινέζοι κι αλλιώς οι Ρώσοι.

🔎Οι Αλτάι στη Ρωσία αποτελούν αναγνωρισμένο «έθνος» ήδη από την εποχή των Σοβιετικών, με δική τους «αυτόνομη δημοκρατία» από το 1922. Σήμερα στην περιοχή αποτελούν το 37% του πληθυσμού, περίπου 74.000 άνθρωποι. Στην Κίνα δεν είναι αναγνωρισμένη μειονότητα, απογράφονται σαν Καζάκοι, όμως έχουν δική τους περιφέρεια (που ονομάζεται, βέβαια, Αλτάι), στην οποία αποτελούν το 60% του πληθυσμού (είναι δηλαδή περισσότεροι από τους Χαν Κινέζους).

🔎Στη Μογγολία, επίσης, οι Αλτάι δεν καταγράφονται ως ιδιαίτερη εθνική ομάδα. Το επίσημο μογγολικό κράτος τους θεωρεί παρακλάδι της μογγολικής φυλής και τους αποκαλεί γενικά Οϊρότ (αλλά την διοικητική περιφέρεια που βρίσκεται στην περιοχή την έχει ονομάσει Γκόβι-Αλτάι). Το Καζακστάν μέχρι πριν λίγα χρόνια αρνούνταν να αναγνωρίσει ξεχωριστή εθνική μειονότητα Αλτάι στις απογραφές του. Μόνο στην τελευταία έδωσε αυτή τη δυνατότητα και 220 άτομα καταγράφηκαν ως Αλτάι, σ’ εκείνες τις περιοχές βεβαίως.

🔎Συνολικά οι «αυθεντικοί» Αλτάι (αν μπορεί κανείς να μιλήσει για τέτοιους) σήμερα δεν πρέπει να αριθμούν περισσότερες από 200.000. Βεβαίως έτσι που είναι μπερδεμένα τα πράγματα εθνολογικά στην περιοχή δεν μπορεί κανείς να ξεχωρίσει με βεβαιότητα ποιος είναι Αλτάι, ποιος είναι Καζάκος και ποιος είναι Οϊρότ Μογγόλος.

🔎Η λέξη Αλτάι επιχειρήθηκε να χρησιμοποιηθεί και στη γλωσσολογία. Οι «αλταϊκές» γλώσσες ήταν ένας όρος που προσπάθησαν να επιβάλλουν ορισμένοι γλωσσολόγοι για να ορίσουν μια «οικογένεια» γλωσσών, που περιλαμβάνει τις τουρκικές, τις μογγολικές και τις τουνγκουσικές (της βόρειας Ρωσίας). Σύμφωνα μ’ αυτή την κατηγοριοποίηση, αλταϊκή γλώσσα είναι και η γειτονική μας τουρκική. Άλλωστε και η σημερινή γλώσσα που μιλούν οι Αλτάι μοιάζει τόσο πολύ με τα τουρκικά, που ένας μέσος γνώστης της τουρκικής μπορεί να συνεννοηθεί άνετα.

🔎Η περιοχή των βουνών Αλτάι κατοικείται εδώ και χιλιάδες χρόνια κυρίως από νομάδες κτηνοτρόφους. Η πρώτη αυτοκρατορία που έβαλε πόδι εκεί και τη θεώρησε επαρχία της ήταν κινεζική, στις αρχές της χριστιανικής εποχής. Στη συνέχεια έγινε περιοχή του πρώτου τουρκικού χανάτου, της αυτοκρατορίας των Ουιγούρων και διάφορων άλλων κατακτητών, τουρκογενών, Κινέζων και, φυσικά, των Μογγόλων του Τζένκις Χαν και της Χρυσής Ορδής.

🔎Η κατάκτηση, βέβαια, ήταν καθ’ όλα τυπική. Οι περιοχές ήταν παρθένες, με ελάχιστους κατοίκους και χωρίς μόνιμους οικισμούς. Γι’ αυτό και οι Κινέζοι της αυτοκρατορίας των Κινγκ (Qing) όταν αναφέρονταν στην περιοχή δεν την όριζαν με σύνορα και πόλεις, αλλά με «φυλές». Όπου έστηναν αυτοί τις νομαδικές σκηνές τους, εκεί υπήρχε και η δικαιοδοσία του Κινέζου αυτοκράτορα.

🔎Οι πρώτοι που έβαλαν κάτω τα πράγματα με χάρτες και σύνορα ήταν οι Ρώσοι όταν ενσωμάτωσαν σχεδόν όλη την περιοχή μετά από μια συνθήκη που υπέγραψαν με τους Κινέζους. Η Συνθήκη του Ταρμπαγκατάι (από το μέρος όπου έπεσαν οι υπογραφές) κανόνιζε τα κοινά σύνορα του Ρώσου τσάρου και του Κινέζου αυτοκράτορα, χωρίς βέβαια κανείς να λάβει υπ’ όψιν τους ντόπιους, ούτε να μπει στον κόπο να τους ρωτήσει.

🔎Η περιοχή δε της Μογγολίας ήταν επί αιώνες στη σφαίρα επιρροής των Κινέζων, αλλά από το 1917 και μετά η περιοχή της Εξωτερικής Μογγολίας (της Μογγολίας που βλέπουμε στο χάρτη ως ανεξάρτητο κράτος) άρχισε να γέρνει προς τη ρωσική επιρροή. Και τελικά επιβίωσε ως ανεξάρτητο κράτος σαν… μαξιλαράκι, για να μην έχουν τόσες χιλιάδες χιλιόμετρα κοινών συνόρων οι Ρώσοι-Σοβιετικοί με τους Κινέζους.

🔎Σε επίσημο χάρτη, βέβαια, του 1917 η περιοχή της «ανεξάρτητης» Μογγολίας ορίζεται πολύ διαφορετικά απ’ ότι δείχνουν τα σημερινά σύνορα. Στα ανατολικά περιλαμβάνονται μεγάλες περιοχές (γύρω από τη λίμνη Ζαϊσάν) που σήμερα ανήκουν στο Καζακστάν. Απόδειξη κι αυτό του πόσο ρευστά ήταν τα σύνορα τότε.

🔎

🔎Το κλειδί γι’ αυτή την «περίεργη» συνοριακή διευθέτηση που βλέπουμε σήμερα βρίσκεται, όπως αναφέραμε ήδη, σ’ ένα όραμα. Μεσσιανικό όρακα, με αναφορές στους μύθους και τους θρύλους της περιοχής. Ένα όραμα που αποδείχτηκε τόσο δυνατό, που ανάγκασε κράτη-κολοσσούς να αλλάξουν τα σύνορά τους, για να το περιορίσουν.

🔎Ο Τσετ Τσελπάν ήταν ένας φτωχός βοσκός Αλτάι. Δεν είχε παιδιά δικά του και υιοθέτησε μια κόρη, την Τσουγκούλ Σαρόκ Τσαντίκ, η οποία αποδείχτηκε πανέξυπνο κορίτσι. Το 1904, τον Απρίλιο πιο συγκεκριμένα, ο Τσελπάν και η κόρη του πήγαν στους συγχωριανούς τους και τους είπαν ότι είδαν ένα όραμα. Έναν καβαλάρη ντυμένο στα λευκά και με λευκό άλογο. Ήταν τέτοια η ένταση της διήγησής τους, που κατάφεραν να πείσουν τους πάντες ότι το όραμά τους ήταν αληθινό.

🔎Ο μύθος του λευκού καβαλάρη, του Ακ Μπουρχάν, όπως τον ονόμασαν, χάνεται στα βάθη της ιστορίας αυτών των νομαδικών φυλών. Ένας λευκοντυμένος… Ζορό, κατ’ αντιστοιχία, που προστατεύει τους αδύναμους και τα βάζει με την εξουσία και θα έλθει από τα βουνά για να οδηγήσει τους νομάδες πάλι στο πολεμοχαρές τους παρελθόν και θα τους κάνει κυρίαρχους του κόσμου.

🔎Στο παρελθόν υπήρξαν πολλές προσπάθειες των φυλών της περιοχής να προσωποποιήσουν τον Ακ Μπουρχάν. Απέδωσαν μεσσιανικές ιδιότητες στον πρίγκιπα Αμουρσάνα, τον τελευταίο από τους πρίγκιπες της Τζουνγκαρίας, όπως λεγόταν η περιοχή πριν πέσει στα χέρια Ρώσων και Κινέζων.

🔎Τα οράματα αυτά, που συχνά έβλεπαν πατέρας και θετή κόρη, διαθόθηκαν στις γύρω φυλές με ταχύτητα αστραπής. Αυτομάτως ο Τσελπάν και η κόρη του από φτωχοί νομάδες έγιναν πρόσωπα αξιοσέβαστα, με μεγάλη επιρροή. Διοργάνωναν «συναντήσεις προσευχής» πάνω στα βουνά και τις χαράδρες, τις οποίες παρακολουθούσαν χιλιάδες.

🔎Προοδευτικά, πατέρας και κόρη θεμελίωσαν μια νέα θρησκεία, τον μπουρχανισμό. Που παίρνει στοιχεία από όλες τις θρησκείες. Υπάρχει τριαδικός θεός, αλλά μπλέκεται και ο Αμουρσάνα σαν απόστολος, ο Οϊράτ (ο μυθικός γενάρχης όλων των φυλών της περιοχής) αντίστοιχος του Αβραάμ της Παλαιάς Διαθήκης και το έμβλημα της θρησκείας είναι ο λύκος, το πολεμικό τοτέμ των μογγολικών φυλών.

🔎Η ρωσική διοίκηση κατάλαβε γρήγορα ότι η επιρροπή του Τσελπάν γινόταν επικίνδυνη. Γκρίνιαζαν και οι τοπικοί Ρώσοι χριστιανοί ιεραπόστολοι, ότι δεν μπορούσαν να πείσουν πια κανέναν. Τον συνέλαβε, λοιπόν, μαζί με την κόρη του. Φυλακίστηκαν, ανακρίθηκαν, αλλά τελικά αθωώθηκαν. Το 1906 αφέθηκαν ελεύθεροι. Η λογική των Ρώσων ήταν πως αν εκτελούσαν πατέρα και κόρη, θα φούντωναν ακόμα περισσότερο το κίνημα, καθώς θα πρόσφεραν μάρτυρες στη νέα θρησκεία.

🔎Οι Αλτάι και οι γειτονικές φυλές όχι μόνο δεν ξέχασαν τη νέα τους θρησκεία, αλλά ρίχτηκαν με μανία να προσηλυτίσουν κι άλλους. Το 1918 το «Ακ Τζανγκ» (η «λευκή πίστη», έτσι αποκαλούν τη θρησκεία τους μέχρι σήμερα) επηρέαζε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους στην περιοχή. Κι αυτό φάνηκε όταν κατέρρευσε η ρωσική εξουσία και δεν είχαν εδραιωθεί ακόμα οι «κόκκινοι».

🔎Τότε η περιοχή απέκτησε και πολιτικές φιλοδοξίες. Οι ντόπιοι φύλαρχοι, με μπροστάρηδες τους Αλτάι, αποφάσισαν να καλύψουν αυτοί το κενό εξουσίας. Και ίδρυσαν την λεγόμενη «Περιφερειακή Διοίκηση της Ομοσπονδίας Κορακορούμ-Αλτάι». Τι ήταν αυτό; Μια πρώιμη διοικητική δομή, που σύμφωνα με τις εξαγγελίες της θα γινόταν ανεξάρτητη «δημοκρατία».

🔎Πρώτος πρόεδρος αυτής της διοίκησης ήταν ο Γκριγκόρι Γκούρκιν. Ένας προικισμένος ζωγράφος, με καταγωγή από την περιοχή, μυημένος στη νέα θρησκεία από μικρός, αλλά και με σπουδές σε ρωσικά ιδρύματα και επαφές με τις ρωσικές πόλεις της Σιβηρίας, κυρίως με το Τομσκ. Δεν ήταν, δηλαδή, κάποιος άξεστος και αμόρφωτος νομάδας. Αυτός μάζεψε τους εκπροσώπους των φυλών και έπαιρνε ολοένα και περισσότερο θάρρος.

🔎Το 1919, όταν η διοίκησή του πια στην περιοχή είχε εδραιωθεί, ο Γκούρκιν αποκάλυψε τα πλήρη σχέδιά του. Το μελλοντικό κράτος δεν θα περιελάμβανε μόνο τους Αλτάι, αλλά και όλες τις συγγενείς φυλές της Κεντρικής Ασίας. Μίλησε για ένα κράτος με συνολική έκταση πάνω από 1 εκατομμύριο τετραγωνικά χιλιόμετρα, με πληθυσμό πάνω από 5 εκατομμύρια. Το πιο «επικίνδυνο», όμως, απ’ αυτά που είπε ήταν ότι αυτό το κράτος θα ήταν η κοιτίδα, απ’ όπου θα αναβίωνε μια νέα αυτοκρατορία, ανάλογη μ’ αυτή του Τζένκις Χαν!

🔎Αυτό ήταν. Οι Ρώσοι αποφάσισαν να επέμβουν, γιατί έβλεπαν την κατάσταση να ξεφεύγει από τα χέρια τους. Το περίεργο είναι ότι εναντίον του Γκούρκιν δεν κινήθηκαν μόνο οι «κόκκινοι», αλλά και οι «λευκοί»! Ουσιαστικά αυτοί που τον κυνήγησαν περισσότερο ήταν στρατεύματα που πολεμούσαν εναντίον των κομουνιστών. Ο Γκούρκιν έφυγε κακήν κακώς και οι φυλές δεν μπορούσαν να τα βγάλουν πέρα με κανονικό στρατό, παρά τον εκτεταμένο ανταρτοπόλεμο που διήρκεσε ως το 1922.

🔎Τότε αποφασίστηκε και η αλλαγή των συνόρων. Αυτά τα 20 χιλιόμετρα κοινών συνόρων μεταξύ Ρωσίας και Κίνας ήταν μια ασφαλιστική δικλείδα. Οι δύο χώρες αποφάσισαν να δημιουργήσουν σ’ αυτή την περιοχή ένα «συνοριακό πέρασμα», να χαράξουν ένα δρόμο που θα οδηγούσε από τη μία χώρα στην άλλη, κυρίως για μεταφορά στρατευμάτων, αν υπήρχε ανάγκη. Ο δρόμος αυτός ουδέποτε δημιουργήθηκε, αλλά το περίεργο σύνορο των 20 χιλιομέτρων έμεινε.

🔎Ο Γκούρκιν τελικά τα βρήκε με τους «κόκκινους», όπως αποδείχτηκε. Το 1925 επέστρεψε στην περιοχή, που είχε γίνει πια ένα κομμάτι της Σοβιετικής Ένωσης με περιορισμένη αυτονομία, στην αρχή ως "αυτόνομο όμπλαστ" και σήμερα ως Δημοκρατία του Αλτάι. Το 1937, στις Μεγάλες Εκκαθαρίσεις του Στάλιν, δεν γλύτωσε. Συνελήφθη και εκτελέστηκε με συνοπτικές διαδικασίες, αν και ως τότε κρατούσε απόλυτα φιλοσοβιετική στάση. Πιθανότατα εκτελέστηκε… προληπτικά, διότι μέτρησαν αυτά που έλεγε και σχεδίαζε 20 χρόνια πριν, κι ο Στάλιν ήθελε να είναι ήσυχος.

🔎Ο μπουρχανισμός σαν θρησκεία παρέμεινε. Σήμερα υπολογίζεται ότι το 81% του πληθυσμού των Αλτάι στη Ρωσία πιστεύουν ακόμα στα οράματα του «λευκού καβαλάρη». Η θρησκεία αυτή δεν είναι αναγνωρισμένη στη Ρωσία, στις απογραφές συγκαταλέγεται στις «εθνικές και φυσικές θρησκείες», όπως αυτές των (πολύ μικρών πληθυσμιακά) υπερβόρειων λαών. Γι' αυτό πιθανότατα δεν έχετε ακούσει ποτέ τίποτα γι' αυτόν.