Οι Βέρβεροι γίνονται μοχλός πίεσης μεταξύ Αλγερίας και Μαρόκου

 

Η λέξη «Βέρβερος» μπορεί να φέρνει στο νου νομάδες με τουρμπάνια και καμήλες, μακριά από τα σύγχρονα γεωπολιτικά παιχνίδια. Κι όμως, οι Βέρβεροι (ή, όπως αποκαλούνται οι ίδιοι, οι «Αμαζίγκ») είναι πρωταγωνιστές ενός περίπλοκου γεωπολιτικού ντόμινο που στήνεται ανάμεσα στο Αλγέρι και το Ραμπάτ, δίπλα στην «καυτή» Λιβύη, αλλά με παίκτες που κοιτάζουν το Παρίσι και την Ουάσινγκτον.

🔎Από τη μια, η Καβυλία στην Αλγερία.  Ένα βουνίσιο οχυρό, 100 χλμ. από την πρωτεύουσα, με πληθυσμό που ποτέ δεν αισθάνθηκε αλγερινός ως το κόκαλο. Μια περιοχή 25.000 τ.χλμ., λίγο μεγαλύτερη από την Πελοπόννησο δηλαδή, και με πληθυσμό 3,5 εκατομμύρια ανθρώπους, οι περισσότεροι βερβερικής καταγωγής.

🔎Από την άλλη, το Ριφ στο Μαρόκο. Μια τραχιά, ανυπότακτη περιοχή που περιλαμβάνει τις βορειοανατολικές επαρχίες της χώρας, γεμάτη ιστορία αντίστασης, καλλιέργειες κάνναβης και αναμνήσεις από τις βερβερικές φυλές, που πολεμούσαν Ισπανούς πριν καν φτάσουν οι αποικιοκράτες στην Αφρική.

🔎Οι δύο περιοχές έχουν πολλά κοινά. Το πιο χαρακτηριστικό: Δεν ανέχονται εύκολα τις κεντρικές κυβερνήσεις να τους λένε τι θα κάνουν.

🔎Η Καβυλία μιλάει ακόμα τη βερβερική ταμαζιγκτ και κατηγορεί το Αλγέρι ότι προωθεί έναν στείρο, παναραβικό εθνικισμό που τους καταπνίγει. Στο Μαρόκο, οι Ρίφιοι έμαθαν να ζουν με το κράτος από μακριά. Το Ραμπάτ, όπως λένε, έρχεται μόνο για να βάλει φυλακή ή για να βάλει φόρους.

🔎Οι Βέρβεροι είναι αυτόχθονος λαός της Βόρειας Αφρικής, με παρουσία που προηγήθηκε της αραβικής κατάκτησης κατά περισσότερους από δύο χιλιετίες. Από τη λέξη αυτή προέρχεται και η ονομασία «Μπαρμπαριά», που πέρασε στην ελληνική γλώσσα για τα δυτικά παράλια της βόρειας Αφρικής, πέρα από το Τούνεζι, την Τυνησία.

🔎Η ιστορία τους ξεκινά από τη Νεολιθική εποχή, με αρχαιολογικά ίχνη σε περιοχές όπως το Άτλας, η Σαχάρα και η Κυρηναϊκή, ενώ στην αρχαιότητα συνδέθηκαν με τα βασίλεια της Νουμιδίας και της Μαυριτανίας, που συνεργάστηκαν ή συγκρούστηκαν με τους Καρχηδόνιους και τους Ρωμαίους.

🔎Μετά την αραβική εξάπλωση τον 7ο αιώνα μ.Χ., οι Βέρβεροι ασπάστηκαν σταδιακά το Ισλάμ, όμως διατήρησαν τη γλώσσα και την ιδιαίτερη πολιτιστική τους ταυτότητα. Στον Μεσαίωνα, ίδρυσαν ισχυρές δυναστείες όπως οι Αλμοραβίδες και οι Αλμοχάδες που κυριάρχησαν στο Μαγκρέμπ και την Ανδαλουσία.

🔎Και μέσα σ’ αυτή την ιστορική δυσπιστία με τους κατακτητές Άραβες, που στην πορεία έγιναν μεγάλη πλειοψηφία και δημιούργησαν τα δικά τους κράτη, οι Βέρβεροι αποσύρθηκαν σε ορεινές και δυσπρόσιτες περιοχές για να διατηρήσουν την πολιτιστική, γλωσσική, αλλά και σ’ ένα βαθμό διοικητική τους αυτονομία.

🔎Οι βερβερικές κοινότητες ήταν ιδιαίτερα φορτισμένες στην προσπάθεια των ευρωπαϊκών δυνάμεων να κατακτήσουν τη βόρεια Αφρική. Υπάρχουν καταγεγραμμένες πολλές μάχες μεταξύ του γαλλικού αποικιακού στρατού και των βερβερικών φυλών στην Αλγερία, όπως και των Ισπανών στην περιοχή του Ριφ, στο σημερινό Μαρόκο. Οι φυλές αυτές, ακόμα κι όταν υποτάχθηκαν με τα όπλα, δεν ηρέμησαν τελείως.

🔎Η φωτιά δεν είναι νέα. Ούτε στη μια ούτε στην άλλη πλευρά. Ο ριφινός ηγέτης Αμπντελκαρίμ Ελ Χατάμπι είχε ιδρύσει ανεξάρτητη «Δημοκρατία του Ριφ» από το 1921 έως το 1926, πριν την καταπνίξουν οι Ισπανοί με τη βοήθεια των Γάλλων και... των χημικών όπλων. Η πρώτη φορά που χρησιμοποιήθηκαν χημικά σε αφρικανικό έδαφος για πολεμικούς σκοπούς καταγράφηκε εκεί.

🔎Στην Καβυλία, οι εξεγέρσεις είναι σχεδόν παραδοσιακό φαινόμενο. Η πιο αιματηρή συνέβη το 2001, όταν η αλγερινή αστυνομία πυροβόλησε έναν νέο Καβύλιο. Μέσα σε εβδομάδες, 126 νεκροί και χιλιάδες τραυματίες.

🔎Οι πληγές έκλεισαν στα χαρτιά. Αλλά όχι στους δρόμους. Εκεί τα συνθήματα παραμένουν: «Η Καβυλία δεν είναι Αλγερία», «Το Ριφ δεν είναι Μαρόκο». Και φυσικά υπάρχουν οργανώσεις, που υποδαυλίζουν και δυναμώνουν αυτές τις φωνές. Αυτές οι οργανώσεις βρίσκουν, φυσικά, «υποστηρικτές» στην κυβέρνηση της γειτονικής χώρας, που προσπαθεί να δημιουργήσει θέματα και ζητήματα… δι’ αντιπροσώπου.

🔎Η μία είναι η MAK, Κίνημα για την Αυτονομία της Καβυλίας (Mouvement pour l'Autodétermination de la Kabylie), που έχει αυτοεξόριστο ηγέτη στο Παρίσι και οργανώνει διαδηλώσεις με καβυλικά σύμβολα και σημαίες που καμία σχέση δεν έχουν με την αλγερινή.

🔎Η άλλη είναι το PNR, Πατριωτικό Κίνημα του Ριφ (Parti National du Rif), πιο άτυπο και πρόσφατο, με έδρα το εξωτερικό και λόγο που χτυπά τόσο το Ραμπάτ όσο και τον βασιλικό θεσμό, κάτι που στο Μαρόκο ισοδυναμεί με πολιτική αυτοκτονία.

🔎Ο ένας κατηγορεί τον άλλο ότι είναι πιόνι του εχθρού. Κι όλα δείχνουν ότι έτσι είναι. Απλώς... οι εχθροί αλλάζουν πλευρά.

🔎Η Αλγερία υποθάλπει και ενίοτε χρηματοδοτεί την αντίσταση του Ριφ, όσο κι αν το διαψεύδει, ακριβώς γιατί γνωρίζει πόσο πονοκέφαλο δημιουργεί στο Μαρόκο. Είναι ένα ακόμα μέτωπο, εκτός απ’ αυτό της Δυτικής Σαχάρας (έχει γράψει σχετικά η ΓΕΩγραφίδα), που επίσης υποθάλπει η αλγερινή κυβέρνηση.

🔎Το Μαρόκο κάνει ακριβώς το ίδιο: φιλοξενεί, «καταλαβαίνει» και προστατεύει την ηγεσία του MAK, που καταγγέλλει την Αλγερία για καταστολή, απαγόρευση γλώσσας, πολιτιστική γενοκτονία και αδιαφορία για την Καβυλία.

🔎Το επίσημο αφήγημα λέει ότι πρόκειται για μειονότητες με πολιτιστική ιδιαιτερότητα. Στην πράξη, όμως, οι Βέρβεροι γίνονται εργαλείο σε έναν ακήρυχτο ψυχρό πόλεμο στην καρδιά της Μαγκρέμπιας Αφρικής.

🔎Το αποκορύφωμα ήρθε το καλοκαίρι του 2021. Η Αλγερία έκοψε τους διπλωματικούς δεσμούς με το Μαρόκο και κατηγόρησε ευθέως το Ραμπάτ ότι στηρίζει «τρομοκρατικές οργανώσεις» εντός της αλγερινής επικράτειας. Εννοούσε την MAK.

🔎Το Μαρόκο απάντησε με χαμόγελο. Και μετά συνέχισε να αφήνει τον Φερχάτ Μεχένι, τον ηγέτη του MAK, να μιλάει ανενόχλητος στα γαλλικά κανάλια για «εθνοκάθαρση» στην Καβυλία.

🔎Οι δύο περιοχές έχουν κοινές πληγές, αλλά διαφορετικές στρατηγικές. Στην Καβυλία η στόχευση είναι ξεκάθαρη: ανεξαρτησία, σημαία, κράτος. Στο Ριφ, η αντίσταση είναι πιο τοπική, πιο αυθόρμητη, λιγότερο οργανωμένη.

🔎Η ΜAK έχει έδρα, ιστοσελίδα, σημαία, διεθνείς σχέσεις. Το PNR είναι κυρίως φωνές στο εξωτερικό, ντόπιοι ακτιβιστές που συλλαμβάνονται και εξόριστοι που ανεβάζουν stories στο TikTok.

🔎Ο στόχος όμως παραμένει κοινός: να ακουστούν. Να βγουν από το περιθώριο μιας Αφρικής που προτιμά την αποικιακή ομοιομορφία από τη βερβερική πολυφωνία.

🔎Κι όσο οι κυβερνήσεις σε Αλγέρι και Ραμπάτ συνεχίζουν να παίζουν το παιχνίδι της αντιπαλότητας, οι Βέρβεροι μετατρέπονται από σιωπηλοί παρατηρητές, σε πολύτιμο «υλικό» γεωστρατηγικών υπολογισμών. Στον χάρτη στην αρχή του κειμένου βλέπετε το ποσοστό των ανθρώπων βερβερικής καταγωγής σε κάθε κράτος της βόρειας Αφρικής.

🔎Είναι, τελικά, παράδοξο. Αυτοί που μιλούν τη γλώσσα των προγόνων τους και ζουν στα βουνά, καθορίζουν ισορροπίες που αποφασίζονται σε προεδρικά γραφεία και πρεσβείες.

Δυτική Σαχάρα: Ποτάμια που δεν υπάρχουν, μπακαλιάροι και πετρέλαια

Ο τίτλος μοιάζει το απόλυτο… clickbait, αλλά δεν είναι. Ένας ξερότοπος ανάμεσα στο Μαρόκο και τη Μαυριτανία, που επί έναν αιώνα διοικήθηκε από τους Ισπανούς, είναι μια ξεχασμένη περίπτωση… Παλαιστίνης στη δυτική Αφρική. Και κανονικά κανείς δεν θα ασχολούταν μαζί της, αν δεν έμπαιναν μπροστά οι…  μπακαλιάροι!

🔎Σήμερα η περιοχή της Δυτικής Σαχάρας διοικείται ντε φάκτο από το Μαρόκο σε ποσοστό πάνω από 70%. Το υπόλοιπο 30%, το πιο άγονο μέρος στο εσωτερικό της περιοχής, «διοικείται» από τους Σαχραουί, τους ντόπιους αραβόφωνους κατοίκους, οι οποίοι αυτοαποκαλούνται Παλαιστίνιοι της δυτικής Αφρικής. Παλαιστίνιοι ξεχασμένοι, όμως. Χωρίς κανείς να ασχολείται με την περίπτωσή τους και την προσπάθειά τους να γίνουν ανεξάρτητο κράτος.

🔎Για σχεδόν μισό αιώνα, από το 1975 όταν αποχώρησαν άρον-άρον οι Ισπανοί, η περιοχή τα βίωσε όλα: Μονομερή ανακήρυξη ανεξαρτησίας, κατοχή με «ειρηνική πορεία» και μετά με στρατό, διαμελισμό ανάμεσα σε δύο γειτονικές χώρες, στρατόπεδα προσφύγων και εξόριστη κυβέρνηση με τη βοήθεια γειτονικής χώρας. Και κάποια «σχέδια ειρήνευσης», τα οποία είναι κάθε φορά χειρότερα από τα προηγούμενα για τους ντόπιους κατοίκους. Σας θυμίζουν κάτι όλα αυτά; Ε, βέβαια σας θυμίζουν!

🔎Ας το πάρουμε από την αρχή. Αυτή η άγονη περιοχή δεν έπαιξε κανέναν σπουδαίο ρόλο στην τοπική ιστορία. Επί αιώνες κατοικούνταν από βεδουίνους, περιπλανώμενους κτηνοτρόφους κατσικιών και προβάτων, και ψαράδες στις παραθαλάσσιες περιοχές. Δεν αναπτύχθηκε, όμως, καμία σοβαρή πόλη εκεί. Ο τόπος εκείνος θεωρούνταν «εξάρτημα» είτε των σουλτάνων του Μαρόκου, είτε αυτών του Αντράρ (σημερινής Μαυριτανίας) κι αφού δεν είχε κανένα οικονομικό ενδιαφέρον, το άφησαν στην ησυχία του.

🔎Το οξύμωρο, και πραγματικά απίστευτο σήμερα, είναι ότι στους ευρωπαϊκούς χάρτες που αποτύπωναν αυτή την περιοχή της Αφρικής, ο τόπος αυτός πήρε το όνομά του από δύο… ποτάμια! Ένα στο βορρά κι ένα στο νότο. Και τότε, βέβαια, αυτά τα ποτάμια δεν ήταν ακριβώς ποτάμια, αλλά… ποταμάκια. Οι οποίοι, με την ξηρασία των τελευταίων αιώνων, είτε εξαφανίστηκαν τελείως, είτε μετατράπηκαν σε εποχικούς χειμάρρους.

🔎Ο «ποταμός» που βρίσκεται στη βόρεια εκείνη περιοχή ονομάζεται Σαγκία Ελ Χάμρα, στα αραβικά «Το Κόκκινο Κανάλι». Τι κανάλι δηλαδή, ένας εποχικός χείμαρρος έχει απομείνει σήμερα, που θυμίζει ποτάμι μόνο όταν κατεβαίνουν εκεί τα νερά από τα μαροκινά βουνά του Αντι-Άτλαντα.

🔎Όσο για τον… νότιο ποταμό, αυτόν ακόμα τον ψάχνουν. Το μακρινό 1435 ο Πορτογάλος θαλασσοπόρος Αλφόνσο Γκονσάλβες που είχε πάρει σβάρνα τις αφρικανικές ακτές και πήγαινε προς το νοτιά, κάποια στιγμή είδε μια κοίτη ποταμού που έβγαινε στη θάλασσα και κατέβαζε κίτρινο νερό. Και πολύ του άρεσε, καθώς νόμιζε ότι βρέθηκε μπροστά σ’ ένα θρυλικό ποτάμι που έβγαζε… χρυσάφι, μια ιστορία πολύ διαδεδομένη στην Ευρώπη της εποχής, που κέντριζε το ενδιαφέρον για περιπέτειες σε άγνωστα νερά. Ονόμασε, λοιπόν, αυτό το μικρό ποτάμι Ρίο ντε Ούρο, Ποταμό του Χρυσού.

🔎Αμέσως με το που γύρισε στην Πορτογαλία και είπε τα νέα, όρμησαν στην περιοχή διάφοροι τυχοδιώκτες, Πορτογάλοι και Ισπανοί. Οι οποίοι, βέβαια, γρήγορα διαπίστωσαν ότι ο ποταμός ήταν τόσο μικρός και εποχικός που κατέβαζε απλά κίτρινη λάσπη από την άμμο. Παρ’ όλα αυτά, στους ισπανικούς χάρτες η περιοχή παρέμεινε ως Ρίο ντε Όρο, αν και το ποτάμι αυτό καθ’ αυτό ξεράθηκε τελείως και τώρα η μοναδική υγρασία στην περιοχή είναι κάτι βαθιά πηγάδια.

🔎Όπως είναι φυσικό, η περιοχή αυτή έμεινε τελευταία στην διεκδίκηση των ευρωπαϊκών δυνάμεων για τα εδάφη της Αφρικής, που πήρε διαστάσεις… επιδημίας μετά το 1880, έτσι ώστε το 1914 το 95% όλης της ηπείρου ανήκε σε κάποια ευρωπαϊκή δύναμη!

🔎Οι Ισπανοί, που ήταν για αιώνες εγκατεστημένοι στα Κανάρια Νησιά, απέναντι απ’ αυτή την περιοχή, είπαν να τη θέσουν στην κατοχή τους, θέλοντας να μπουν «σφήνα» στους Γάλλους. Οι οποίοι είχαν θέσει υπό την «προστασία» τους τον βασιλιά του Μαρόκου και από την περιοχή της Σενεγάλης, όπου επίσης είχαν μακρόχρονη παρουσία, πήγαιναν προς το βορρά.

🔎Η Ισπανία είχε κάποια τυπική παρουσία στην περιοχή, κυρίως μέσω ψαράδικων οικισμών και κάποιων μικρών λιμανιών, από τα οποία γινόταν δουλεμπόριο. Το 1884 «ανακοίνωσε» στις άλλες ευρωπαϊκές δυνάμεις ότι προσαρτά την περιοχή και διοικητικά τη χώρισε σε δύο διαμερίσματα, με τα ονόματα των ποταμών: Σαγκία Ελ Χάμρα και Ρίο ντε Όρο. Κανείς δεν είχε αντίρρηση. Άμμος ξερή και τίποτε άλλο.

🔎Βεβαίως, οι βεδουίνοι κυρίως στο εσωτερικό δεν δέχτηκαν αυτή την απόφαση. Επί αιώνες δεν είχαν αφεντικό, η εξουσία των βασιλιάδων και των σουλτάνων ήταν τυπική μόνο. Έτσι ξεκίνησαν έναν ανταρτοπόλεμο, που δεν τελείωσε παρά μόνο το… 1934! Βεβαίως και οι Ισπανοί δεν προσπάθησαν πολύ να τους υποτάξουν, αφού οι περιοχές που έμεναν ούτε είχαν οικονομικό ενδιαφέρον, ούτε βρίσκονταν σε κάποιον πολυσύχναστο εμπορικό δρόμο.

🔎Ερώτηση κρίσιμη: Τι ήταν αυτοί οι κάτοικοι; Τι αισθάνονταν; Η κάθε πλευρά, φυσικά, υποστηρίζει τα δικά της. Το Μαρόκο έλεγε ότι οι κάτοικοι ήταν… Μαροκινοί, τη στιγμή που ούτε μέσα στο ίδιο το Μαρόκο δεν είχε διαμορφωθεί αυτό που λέμε «εθνική συνείδηση». Το ίδιο και στη Μαυριτανία, ένα απολύτως τεχνητό κράτος που ονομάστηκε έτσι μόλις το 1960. Όσο για τους ίδιους, το πολύ-πολύ να έλεγαν ότι προέρχονται από τη βερβέρικη φυλή των Μπενί Χασάν. Αραβόφωνοι, βέρβεροι, αλλά ως εκεί.

🔎Το 1956 το Μαρόκο έγινε ανεξάρτητο κράτος. Ως τότε βρισκόταν υπό… τριπλή διοίκηση! Οι βόρειες ακτές του διοικούνταν από την Ισπανία, ο νότος από τη Γαλλία και η περιοχή του λιμανιού της Ταγγέρης ήταν ένα αφρικανικό… Γιβραλτάρ, ένα λιμάνι υπό διεθνή διοίκηση για να εξασφαλίζει ότι δεν θα υπάρξει πρόβλημα στο εμπόριο.

🔎Ένα χρόνο αργότερα, το 1957, το Μαρόκο άρχισε επισήμως να θέτει το ζήτημα της Ισπανικής Σαχάρας, όπως είχαν εν τω μεταξύ ονομάσει οι Ισπανοί την περιοχή. Ότι, δηλαδή, αφού για αιώνες η περιοχή ήταν δική τους, έπρεπε να τους την παραχωρήσουν οι Ισπανοί.

🔎Από κοντά και η Μαυριτανία. Με το που έγινε ανεξάρτητο κράτος το 1960 από τους Γάλλους, άρχισε κι αυτή τις διεκδικήσεις. Ο άνεμος της απο-αποικιοποίησης φυσούσεI έντονος και η «ισπανική» Σαχάρα ήταν ο μοναδικός τόπος που δεν είχε «ελευθερωθεί».

🔎Η Ισπανία, βέβαια, κράτησε υπό την διοίκησή της την περιοχή μέχρι λίγο πριν το θάνατο του δικτάτορα Φράνκο. Το 1975, μαζί με τις αποφάσεις για εκδημοκρατισμό της Ισπανίας, οι Ισπανοί αποφάσισαν να εγκαταλείψουν όλες τις αποικίες που τους είχαν απομείνει, χωρίς όμως να προνοήσουν για μια διάδοχη κατάσταση, έστω προσωρινή.

🔎To Μαρόκο εκμεταλλεύθηκε την κατάσταση. Ο βασιλιάς Χασάν Β’ διέταξε το Νοέμβριο του ίδιου χρόνου τη λεγόμενη «Πράσινη Πορεία»: Μια «ειρηνική» πορεία, με πολίτες κι όχι στρατιώτες, που συγκεντρώθηκαν στα νότια σύνορα του Μαρόκου με την περιοχή εκείνη και ένα ωραίο πρωί εισέβαλλαν ειρηνικά και κατευθύνθηκαν προς το Ελ Αγιούν, την «πρωτεύουσα» της περιοχής. Οι Ισπανοί στρατιώτες φυσικά δεν άνοιξαν πυρ εναντίον άοπλων πολιτών, έτσι η περιοχή ντε φάκτο πέρασε στον έλεγχο του Μαρόκου. Τους άοπλους πολίτες, βέβαια, ακολούθησαν οπλισμένοι στρατιώτες, που πήραν υπό τον έλεγχό τους την περιοχή.

🔎Οι Ισπανοί, που δεν νοιάζονταν πια για την περιοχή, υπέγραψαν στα γρήγορα μια τριμερή συμφωνία με το Μαρόκο και τη Μαυριτανία, που τους μεταβίβαζε την περιοχή, χωρίς να ρωτήσουν τους κατοίκους. Αμέσως το Μαρόκο και η Μαυριτανία μοίρασαν την περιοχή μεταξύ τους (τα 2/3 του βορρά στο Μαρόκο και το 1/3 του νότου στη Μαυριτανία).

🔎Παράλληλα, όμως, και οι ντόπιοι είχαν κινητοποιηθεί. Από το 1973 είχε δημιουργηθεί το POLISARIO (Frente Popular de Liberación de Saguía el Hamra y Río de Oro, Λαϊκό Απελευθερωτικό Μέτωπο της Σαγκία Ελ Χάμρα και του Ρίο ντε Όρο), προσπαθώντας να εκπροσωπήσει τους γηγενείς κατοίκους. Σύντομα το πράγμα πήγε στα όπλα, αφού οι ντόπιοι άρχισαν ανταρτοπόλεμο με στόχο να διώξει τους στρατούς των «νέων κατακτητών» από το έδαφος.

🔎Στις αρχές του 1976 το POLISARIO ανακήρυξε μονομερώς την «Αραβική Δημοκρατία της Σαχάρας» (Sahrawi Arab Democratic Republic, SADR). Οι ντόπιοι, βεβαίως, ελέγχουν μόνο ένα λεπτό μέρος του εσωτερικού και κανέναν μεγάλο οικισμό. Η διοίκηση ασκείται από την Τιντούφ, την μεγαλύτερη πόλη της Αλγερίας κοντά στα σύνορα. Η Αλγερία υποστηρίζει από την αρχή το POLISARIO ως αντίβαρο στον μαροκινό επεκτατισμό. Οι Μαροκινοί υποστηρίζουν ότι και (τεράστια) επαρχία του Τιντούφ, που ανήκει στην Αλγερία, περιλαμβάνεται στα ιστορικά τους εδάφη.

🔎Το POLISARIO απέκτησε γρήγορα διεθνή αναγνώριση. Πήρε υποστήριξη απ’ όλες σχεδόν τις αφρικανικές χώρες και τον αραβικό κόσμο, που το αναγνώρισε ως «νόμιμη» κυβέρνηση. Το Μαρόκο, σε ένδειξη διαμαρτυρίας, έφυγε για πολλά χρόνια από τον Οργανισμό Αφρικανικής Ενότητας, όταν αναγνωρίστηκε η Δυτική Σαχάρα ως μέλος τους. Δυτική Σαχάρα είναι ένας «ουδέτερος» όρος που χρησιμοποιείται πια σχεδόν απ’ όλους για να προσδιορίσει την περιοχή.

🔎Παρά την αναγνώριση, όμως, τίποτα ουσιαστικό δεν έγινε. Οι Σαχραουί πολέμησαν, όσο πολέμησαν, μόνοι τους. Η Αλγερία πέρα από τη φιλοξενία της στο έδαφός τους δεν ήταν διατεθειμένη να αρχίσει πόλεμο με το Μαρόκο για χάρη τους. Το 1979 η Μαυριτανία παραιτήθηκε επισήμως από τις αξιώσεις της στην περιοχή, αλλά αντί να το μεταβιβάσει σε κάποιον άλλο απλά διέταξε τους στρατιώτες της να φύγουν. Το Μαρόκο γρήγορα επεκτάθηκε στο νότο και τώρα ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής.

🔎Οι Μαροκινοί, ως ντε φάκτο κυρίαρχοι, αντιμετωπίζουν την περιοχή σαν επαρχία τους. Έχουν χτίσει κι ένα μεγάλο τείχος, που «προστατεύει» την περιοχή τους από τους αντάρτες. Θεωρητικά δουλεύουν για την ανάπτυξη της περιοχής, η οποία όμως παραμένει μέσα στη φτώχεια, χωρίς ουσιαστική βοήθεια.

🔎Οι ντόπιοι απέκτησαν ξαφνικά το όνομα «Σαχραουί», δηλαδή «Σαχαρινοί». Ένα όνομα σύγχρονο και τεχνητό μεν, που τους διαφοροποιεί δε και από τους Μαροκινούς και από τους Μαυριτανούς. Όσο μπορούν πιέζουν τον ΟΗΕ να δώσει λύσει στο θέμα, αλλά η διεθνής κοινότητα δεν ασχολείται ιδιαίτερα. Φαίνεται ευχαριστημένη με το υπάρχον καθεστώς, τον ντε φάκτο έλεγχο του Μαρόκου.

🔎Σχέδια «λύσης» προτάθηκαν πολλά. Το τελευταίο, μάλιστα, δημοσιοποιήθηκε πριν από μόλις έναν μήνα, από τον ΟΗΕ. Όλα τα σχέδια έχουν μια συγκεκριμένη φιλοσοφία: Τον διαχωρισμό της περιοχής στα δύο, το βόρειο μέρος να το πάρει επίσημα το Μαρόκο και το νότιο να γίνει ανεξάρτητο κράτος των Σαχραουί. Και οι δύο πλευρές το αρνούνται, προφανώς διότι θέλουν όλα τα κομμάτια για λογαριασμό τους.

🔎Οι Σαχραουί θέλουν πλήρη ανεξαρτησία, φυσικά. Το Μαρόκο έχει παρουσιάσει ένα σχέδιο «αυτονομίας», το οποίο θα δώσει κάποιες εξουσίες στην περιοχή, αλλά πάντα υπό την επιτήρησή τους. Το σχέδιο αυτό υποστηρίζει επισήμως και η Γαλλία, το είπε πρόσφατα ο Μακρόν. Ακόμα μια ταφόπλακα στα όνειρα των Σαχραουί για ελευθερία.

🔎Γιατί, όμως, επανήλθε το θέμα στην επιφάνεια; Όλοι βάζουν μπροστά τους… μπακαλιάρους! Από τα παράλια της περιοχής παραδοσιακά περνούν τα μεγαλύτερα κοπάδια μπακαλιάρων, στις αέναες διαδρομές τους προς το βορρά ή το νότο, ανάλογα με τη θερμοκρασία των νερών του Ατλαντικού. Η ΑΟΖ της Δυτικής Σαχάρας, αν ποτέ αυτή η περιοχή γίνει ανεξάρτητη, έχει μεγάλη εμπορική αξία λόγω του ψαρέματος, θεωρείται από τους πιο γόνιμους ψαρότοπους στον πλανήτη.

🔎Βεβαίως, πίσω από τους μπακαλιάρους κρύβονται άλλα συμφέροντα, λέγε με πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Ως τώρα δεν έχει βρεθεί ούτε σταγόνα από τα δύο, πλην όμως τόσο το Μαρόκο, όσο και η κυβέρνηση της SADR έχουν εκδώσει άδειες έρευνας και εξόρυξης σε διαφορετικά «οικόπεδα», φυσικά σε διαφορετικές εταιρείες (οι Μαροκινοί έχουν επιλέξει και εταιρεία από το Ισραήλ!).

🔎Οι εταιρείες αυτές δεν έχουν κάνει κινήσεις ακόμα. Όταν τις κάνουν, θα ενεργοποιηθεί περισσότερο το θέμα για το μέλλον της περιοχής. Η πρόσφατη ανακάλυψη κοιτασμάτων στη θαλάσσια περιοχή στη Μαυριτανία άνοιξε την όρεξη. Υπάρχουν εκτιμήσεις για τεράστιο κοίτασμα, που δεν έχει ανακαλυφθεί ακόμα. Αν το βρουν, τότε θα γίνει της… Σαχάρας!

Το σύνορο των 80 μέτρων που δημιουργήθηκε από μία αμμοθύελλα!

 

Αν δεν ασχολείστε καθόλου με τη γεωγραφία, θα εκπλαγείτε αν μάθετε ότι η όμορφη Ισπανία δεν εκτείνεται μόνο στην Ευρώπη, αλλά και στην… Αφρική. Αν το’ χετε ψάξει κάπως, παρακολουθείτε στενά την ειδησεογραφία για το μεταναστευτικό στην Ισπανία ή είστε φανατικοί με το ποδοσφαιρικό στοίχημα, κάπου θα’ χετε ακούσει για τη Θέουτα και τη Μελίγια, τις δύο πόλεις που ανήκουν στην Ισπανία αν και βρίσκονται στις αφρικανικές ακτές, περικυκλωμένες από το Μαρόκο.

🔎Η παρουσία, όμως, της Ισπανίας στις αφρικανικές ακτές δεν περιορίζεται στις δύο αυτές πόλεις. Υπάρχουν επτά (!) ακόμα νησιά και νησίδες που αποτελούν ισπανικό έδαφος, αν και βρίσκονται μόλις έξω από τις μαροκινές ακτές. Το ένα, μάλιστα, απ’ αυτά τα νησιά εδώ και 90 χρόνια μετατράπηκε σε… ηπειρωτικό έδαφος, αφού ενώθηκε με την ξηρά δίπλα του χάρη σε μια αμμοθύελλα! Το σημείο εκείνο, μάλιστα, αποτελεί το μικρότερο διεθνές σύνορο στον κόσμο, αφού εκτείνεται μόλις για 80 μέτρα!

🔎Ας το πιάσουμε από το «γιατί η Ισπανία επεκτάθηκε και στην Αφρική».

🔎Όσοι έχετε ταξιδέψει στην Ανδαλουσία, ακόμα κι αν δεν είχατε ξεναγό, θα έχετε δει ασφαλώς τις αραβικές επιρροές στις πόλεις και τα χωριά. Από την αρχιτεκτονική μέχρι τα ονόματα των πόλεων. Αυτή η αραβική/μουσουλμανική επέκταση κράτησε αιώνες ολόκληρους στο νότο της Ισπανίας. Από το 711 ως το 720 μ.Χ. το χαλιφάτο των Ουμαγιάντ νικούσε συνεχώς τα χριστιανικά βασίλεια στην Ισπανία και την Πορτογαλία κι έφτασε να έχει υπό την κατοχή του σχεδόν όλη τη χερσόνησο, πλην ενός μικρού κομματιού στις βόρειες ακτές.

🔎Η αντίστροφη διαδικασία, δηλαδή το διώξιμο των Αράβων/μουσουλμάνων από την Ιβηρική, κράτησε αιώνες. Και ονομάστηκε Reconquista, ανακατάληψη. Θεωρητικά ξεκίνησε από το 722 μ.Χ. στην Αστούριας και σιγά-σιγά επεκτεινόταν από βορρά προς νότο.

🔎Η «Reconquista» υποτίθεται ότι ολοκληρώθηκε το 1492, με την πτώση της Γρανάδα, της μοναδικής τότε μουσουλμανικής πόλης στην ηπειρωτική Ισπανία. Η ένωση το 1475 των βασιλείων της Καστίλης και της Αραγωνίας, μέσω των γάμων του Φερδινάνδου και της Ισαβέλλα, σήμανε την έναρξη του κράτους που σήμερα αποκαλούμε Ισπανίας. Οι στρατοί ενώθηκαν, δυνάμωσαν, τα οικονομικά έγιναν πιο ανθηρά. Κι άλλωστε εκείνη τη χρονιά, το 1492, ο Χριστόφορος Κολόμβος ανακάλυψε την Αμερική για λογαριασμό τους.

🔎Από δεκαετίες πριν, όμως, τόσο οι Ισπανοί, όσο και οι Πορτογάλοι άρχισαν να βάζουν πόδι στις απέναντι ακτές της Αφρικής. Με δικαιολογία – ή και πρόσχημα -  την καταπολέμηση της πειρατίας, κατέλαβαν (για λίγο ή πολύ) αρκετές γνωστές πόλεις-λιμάνια στα βορειοαφρικανικά παράλια, από το Αλγέρι και το Οράν (στη σημερινή Αλγερία) μέχρι την Τύνιδα (Τυνησία) και την Τρίπολη (Λιβύη).

🔎Μαζί μ’ αυτές τις μεγάλες κατακτήσεις ήλθαν και μικρότερες. Ο ισπανικός στρατός και το ναυτικό έβαζαν πόδι σε κάθε νησάκι και βραχονησίδα που φαινόταν να εξυπηρετεί τα στρατηγικά τους συμφέροντα. Τότε, λοιπόν, άρχισε και η κατάκτηση των εδαφών που κατέχει σήμερα. Τα οποία ήταν πολύ μεγαλύτερα από τα σημερινά μικροσκοπικά κομμάτια. Η τελευταία κατάκτηση χρονικά ήταν αυτή των τριών νησιών Τσαφαρίνας, ακατοίκητων και τότε, αλλά δίπλα στην ακτή του Μαρόκου, με συνολική έκταση που μόλις υπερβαίνει το… μισό τετραγωνικό χιλιόμετρο.

🔎Ήδη, λοιπόν, είχαν στην κατοχή τους δύο πόλεις, τη Θέουτα και τη Μελίγια, αλλά και δύο συστάδες ακατοίκητων νησιών, τα τρία νησιά Αλχουσέμας και τα τρία νησιά Τσαφαρίνας. Και μια μικρή βραχονησίδα, που την ονόμασαν Peñón de Vélez de la Gomera. H πρώτη λέξη στα ισπανικά σημαίνει «κατσάβραχο», στην κυριολεξία!

🔎Οι Ισπανοί ουσιαστικά έστελναν τα μηνύματά τους, ότι είναι έτοιμοι για… απόβαση στην απέναντι αφρικανική ακτή. Η οποία, βέβαια, αποτελούσε το βασίλειο του Μαρόκου, αλλά δεν μπορούσε να τα βάλει με τις αποικιακές δυνάμεις. Την περιοχή, όμως, λιγουρεύονταν και οι Γάλλοι, που είχαν εδραιώσει την παρουσία τους ήδη στην Αλγερία και την Τυνησία, αλλά και στα νότια της Σαχάρας, μέσω της αποικίας της Σενεγάλης.

🔎Το 1885, όπως είναι γνωστό, οι ευρωπαϊκές αποικιακές δυνάμεις στο Βερολίνο χώρισαν την Αφρική σε κομμάτια σύμφωνα με τα συμφέροντά τους. Η βορειοαφρικανική ακτή νότια της Ισπανίας παρέμεινε σε εκκρεμότητα, λόγω τεράστιας γεωπολιτικής σημασίας. Ελέγχει τα στενά του Γιβραλτάρ, οπότε όλοι ήθελαν να έχουν λόγο στη διοίκησή της.

🔎Το Μαρόκο, που τότε λεγόταν επίσημα «Αυτοκρατορία των Σαριφιδών», είχε επιλέξει να πάει με το μέρος των Άγγλων, αφού οι Γάλλοι και οι Ισπανοί δεν έχαναν ευκαιρία να κάνουν στρατιωτικές επιχειρήσεις στις ακτές του και να αποδυναμώνουν το στρατό του. Το 1911 παραλίγο να ξεσπάσει διεθνής ευρωπαϊκός πόλεμος εκεί για τα αποικιακά συμφέροντα, όταν οι Γερμανοί έβαλαν ένα πολεμικό τους πλοίο, την κανονιοφόρο «Panther», μέσα στο μαροκινό λιμάνι του Αγκαντίρ και απειλούσαν με βομβαρδισμό την πόλη.

🔎Οι αποικιακές δυνάμεις τα’ βαλαν κάτω μεταξύ τους πρώτα και μετά παρουσίασαν στο «βασιλιά» του Μαρόκου το σχέδιό τους: Τα 2/3 της χώρας του, το νότιο κομμάτι, θα το διοικούσαν οι Γάλλοι ως «προτεκτοράτο». Το βόρειο 1/3 της χώρας, του, αυτό με τα μεσογειακά παράλια, θα το διοικούσαν οι Ισπανοί, επίσης ως «προτεκτοράτο». Και στην πόλη της Ταγγέρης, τη μεγαλύτερη πόλη κοντά στην αφρικανική μεριά των στενών του Γιβραλτάρ, δημιουργήθηκε μια «διεθνής ζώνη», με διεθνή διοίκηση και διεθνή οικονομική δραστηριότητα.

🔎Ο βασιλιάς, βέβαια, τα δέχτηκε όλα αυτά αδιαμαρτύρητα. Τι να κάνει; Η συνθήκη υπογράφηκε στη Φεζ το 1912 και τα επισημοποίησε.

🔎Το 1934 συνέβη ένα ακραίο φυσικό φαινόμενο. Μια τεράστια αμμοθύελλα, τροφοδοτούμενη από νοτιάδες από τη Σαχάρα, μετέφερε τεράστιες ποσότητες άμμου από την ξηρά προς τη θάλασσα. Ήταν τόση η άμμος που μεταφέρθηκε που… ένωσε το νησί-κατσάβραχο (Peñón de Vélez de la Gomera) με την ηπειρωτική παραλία, στην περιοχή του Μπαντίς. Έτσι, λοιπόν, η βραχονησίδα μετατράπηκε σε… χερσόνησο! Η άμμος υπάρχει ακόμα και σήμερα, δεν έχει υποχωρήσει.

🔎Η Ισπανία διοίκησε τις ακτές του Μαρόκου ως το 1956. Τότε, μαζί με τη Γαλλία, αναγνώρισαν την ανεξαρτησία του βορειοαφρικανικού βασιλείου κι αποφάσισε να του επιστρέψει τα εδάφη που’ χε πάρει. Ποια εδάφη, όμως;

🔎Το καθεστώς του Φράνκο, που τότε διοικούσε την Ισπανία, έκανε έναν σαφή διαχωρισμό: Άλλο τα εδάφη του «προτεκτοράτου», που’ χαν δοθεί στη χώρα με συνθήκη, κι άλλο αυτά που είχε κατακτήσει ο στρατός και το ναυτικό της χώρας με τα όπλα, έστω και αιώνες πριν. Εκεί ετέθη ζήτημα υπερηφάνειας, εκτός από γεωπολιτικό: Η Ισπανία αρνήθηκε να παραχωρήσει τις μικρούλες αυτές κουκίδες γης στις μαροκινές ακτές.

🔎Και για να το καταστήσει απολύτως σαφές αυτό, έδωσε στα εδάφη αυτά έναν βαρύγδουπο τίτλο: «Plazas de soberania». Δηλαδή «σημεία κυριαρχίας». Και εγκατέστησε εκεί στρατιωτικές φρουρές, όχι μόνο στη Θέουτα και τη Μελίγια, αλλά ακόμα και στις βραχονησίδες και σ’ αυτήν που έγινε χερσόνησος.

🔎Το Μαρόκο δεν έκανε καμία προσπάθεια να καταλάβει αυτές τις περιοχές με τη βία. Τις διεκδικεί, βέβαια, μέσω των διεθνών οργανισμών, αλλά προσέχει πολύ τις κινήσεις του. Ειδικά η Θέουτα και η Μελίγια είναι αποκλεισμένες με συρμάτινα τείχη ύψους πολλών μέτρων, ώστε να εμποδίζουν όχι μόνο τους ντόπιους, αλλά και τους παράτυπους μετανάστες από την Αφρική να εισέρχονται σε ευρωπαϊκό έδαφος.

🔎Και στα άλλα σημεία υπάρχουν στρατιωτικές φρουρές, αλλά πολύ λιγότερες σε αριθμό και πολύ πιο χαλαρές, αν και τυπικά φυλάνε διεθνή σύνορα. Αυτό το αμμώδες σύνορο των 80 μέτρων, μάλιστα, έχει γίνει περισσότερο αξιοθέατο απ’ όσο θα ήθελαν και οι δύο χώρες. Λίγα μέτρα από τα σύνορα ο ιδιοκτήτης του οικοπέδου, που πρώτα ήταν… παραθαλάσσιο, αποφάσισε να φτιάξει μια καφετέρια/εστιατόριο, για τους τουρίστες που παίρνουν το μπάνιο τους στην παραλία του Μπαντίς και θα ήθελαν να αγναντέψουν και λίγο ισπανικό έδαφος…

🔎Η Ισπανία δεν φαίνεται να συζητάει σε καμία περίπτωση το να παραιτηθεί των δικαιωμάτων του από αυτά τα μέρη. Η Θέουτα και η Μελίγια έχουν διοικητικό καθεστώς «αυτόνομων πόλεων» και τα άλλα ακατοίκητα μέρη διοικούνται απευθείας από το υπουργείο Άμυνας της Ισπανίας στη Μαδρίτη.